طرفداری | ونسان کمپانی، سرمربی بایرن مونیخ، پس از بیهوش‌شدن هنگام نظارت بر فعالیت تیم ذخیره در بیمارستان بستری شد و پنجشنبه ۲۹ از بیمارستان مرخص شد؛ او اکنون در خانه دوران نقاهت را می‌گذراند و هنوز زمان بازگشتش مشخص نیست. آ.اس در گزارشی درباره فشار و فرسودگی در فوتبال حرفه‌ای، به نگرانی‌هایی درباره عادت‌های کاری کمپانی و نمونه‌های دیگری از مشکلات سلامت روان در میان مربیان و بازیکنان پرداخته است.

کمپانی ۴۰ ساله قرار است چند هفته از وظایفش دور بماند. بنا بر اطلاعاتی که بیلد منتشر کرده، اتفاق اخیر در بایرن صرفاً حادثه‌ای جداافتاده تلقی نمی‌شود و به روالی فراتر از حد توان جسمی و روانی او ارتباط دارد. گزارش مطبوعات آلمان می‌گوید بازیکنان و مدیران بایرن مدتی از عادت‌های کاری سرمربی‌شان نگران بودند و ساعت کاری او گاهی به ۱۸ ساعت در روز می‌رسید.

در این گزارش، کمپانی فردی به‌شدت سخت‌کوش توصیف شده که با کمبود جدی خواب روبه‌رو بود و برای بیدارماندن، به‌ویژه در شب‌هایی که سرگرم تحلیل تاکتیکی می‌شد، قهوه زیادی می‌نوشید. وعده‌های غذایی نامنظم و کنارگذاشتن ورزش منظم نیز از دیگر عادت‌هایی است که به او نسبت داده شده؛ او بیشتر وقت و انرژی‌اش را صرف مسئولیت‌هایش در باشگاه می‌کرد.

یک هفته پیش از بیهوش‌شدن، کمپانی به عفونت ویروسی شدیدی مبتلا شده بود که ناحیه لگنش را درگیر کرد. درد به حدی بود که کارهایی مانند بالا رفتن از پله یا ایستادن طولانی برایش دشوار شده بود. با وجود ضعف جسمی و توصیه پزشکان به استراحت، او بایرن را در برد ۶-۱ مقابل لایپزیگ در بوندس‌لیگا و تساوی ۲-۲ برابر آرسنال در لیگ قهرمانان اروپا هدایت کرد.

در رختکن ورزشگاه آلیانتس، خستگی کمپانی به جایی رسید که برای بازیابی توانش، بین دو نیمه و پس از پایان مسابقه با لایپزیگ روی مبل دراز کشید. چند روز بعد، بیهوش‌شدن او هنگام حضور در محل تمرین باشگاه، بار دیگر توجه‌ها را به فشارهای جسمی و روانی فوتبال حرفه‌ای جلب کرد؛ بااین‌حال، علت پزشکی قطعی این اتفاق در گزارش مشخص نشده است.

پریسیلا مندس، روان‌شناس ورزشی باشگاه اینتر دِ میناس که با فلامنگو برای پرورش بازیکن همکاری رسمی دارد، درباره فشارهایی که مربیان تجربه می‌کنند گفت:

مربی هم به مراقبت نیاز دارد. او نتیجه‌ها، تعارض‌ها، انتظارات و تصمیم‌هایی را مدیریت می‌کند که بر کل تیم اثر می‌گذارند؛ آن هم در روالی که اغلب فرصتی برای بازیابی باقی نمی‌گذارد. فشار مداوم ممکن است حتی بیرون از باشگاه هم او را در حالت آماده‌باش نگه دارد؛ در فکر بازی بعدی باشد، تصمیم‌هایش را دوباره بررسی کند و مشکلات احتمالی را پیش‌بینی کند. این وضعیت به خواب لطمه می‌زند، اضطراب و خستگی را افزایش می‌دهد و در طول زمان ممکن است توجه، حافظه و تصمیم‌گیری را مختل کند. چنین فشاری در کار روزمره می‌تواند صبر او را هم کمتر کند و باعث شود هنگام ارتباط با بازیکنان و اعضای کادر فنی واکنش‌های عجولانه‌تری نشان دهد.

مندز درباره استراحت و مسئولیت باشگاه‌ها نیز گفت:

باید دست از یکی‌گرفتن تعهد با همیشه در دسترس‌بودن برداریم. استراحت به معنای فاصله‌گرفتن از مسئولیت نیست؛ یعنی حفظ شرایطی که برای انجام درست آن مسئولیت لازم است. بااین‌حال، این تغییر نباید فقط به خود مربی وابسته باشد: اگر باشگاه در هر ساعتی پاسخ بخواهد و کسانی را که هیچ‌وقت متوقف نمی‌شوند ارزشمند بداند، تعیین حدومرز دشوارتر می‌شود. مربی برای جوان‌ترها هم الگو است و وقتی به محدودیت‌های خودش احترام می‌گذارد، نشان می‌دهد مسئولیت حرفه‌ای و مراقبت از سلامت در کنار هم قرار دارند. هدف نباید این باشد که مربی روالی تحمل‌ناپذیر را تاب بیاورد؛ باید شرایطی ساخت که بتواند بدون بیمارشدن، کارش را به‌خوبی انجام دهد.

فرسودگی از مربیان تا بازیکنان

فشار و فرسودگی در فوتبال پیش از این نیز به توقف فعالیت مربیان نامدار انجامیده است. رالف رانگنیک در سال ۲۰۱۱ پس از تشخیص فرسودگی شغلی از سرمربیگری شالکه استعفا داد و گفت دیگر انرژی لازم برای انجام کارش را ندارد. یورگن کلوپ نیز هنگام اعلام جدایی از لیورپول توضیح داد که انرژی‌اش برای تحمل روال طاقت‌فرسای این شغل، سال‌به‌سال کمتر شده است.

راجر ماچادو، مربی و مدرس آکادمی سی‌بی‌اف، درباره تغییر شکل فشار بر اهالی فوتبال گفت:

فشار همیشه بخشی از فوتبال بوده، اما شیوه‌ای که به ما می‌رسد تغییر کرده است. امروز بازیکن یا مربی هنوز از زمین بیرون نیامده، با هزاران نظر و توقع و خیلی وقت‌ها توهین روبه‌رو می‌شود. باید بتوانیم میان انتقاد، که بخشی از حرفه ماست، و پرخاشگری تفاوت بگذاریم. توقع بخشی از فوتبال است؛ خشونت نه.

ماچادو درباره مسئولیت مربیان در قبال بازیکنان نیز گفت:

مربی باید انسانی را که پشت فوتبالیست قرار دارد هم ببیند، چون هرکس در برابر فشار و دیده‌شدن واکنش متفاوتی دارد. گفت‌وگو، نزدیک‌بودن و توانایی تشخیص تغییر رفتار در این مسیر اهمیت دارند؛ همان‌طور که کار متخصصان روان‌شناسی مهم است. حضور این حمایت در فعالیت روزمره تیم‌ها کمک می‌کند بازیکنان و مربیان برای روبه‌روشدن با خواسته‌های ورزش حرفه‌ای آماده‌تر باشند.

نمونه‌های فشار روانی به مربیان محدود نیست. ریچارلیسون گفته بود ترکیب فشارهای خارج از زمین و حمله‌های اینترنتی پس از جام جهانی او را به افسردگی عمیقی دچار کرد و به کمک روان‌شناختی فوری نیاز داشت. جیدون سانچو نیز برای بازیابی از فرسودگی جسمی و روانی ناشی از انتقادهای شدید هواداران، مدتی از فوتبال فاصله گرفت و شبکه‌های اجتماعی‌اش را موقتاً کنار گذاشت. آلوارو موراتا از حملات اضطرابی و افسردگی در پی تهدیدها و آزار مجازی علیه خود و خانواده‌اش گفته و بویان کرکیچ نیز از تأثیر اضطراب مزمن، که به انتظارات سنگین رسانه‌ها از دوران جوانی‌اش نسبت داده شده، بر مسیر حرفه‌ای‌اش سخن گفته است.

آندرس اینیستا از افسردگی عمیقی در اوج دوران بازی‌اش در بارسلونا و پس از کسب افتخارات مهم گفته است؛ دوره‌ای که آن را خلأیی مطلق توصیف کرد و در آن از فعالیت‌های روزمره لذتی نمی‌برد. جان‌لوئیجی بوفون نیز از افسردگی شدید در اوایل دهه ۲۰۰۰ و حمله‌های اضطرابی پیش از مسابقه یاد کرده و یوسیپ ایلیچیچ چندین بار برای رسیدگی به فرسودگی روانی انباشته‌شده در طول فصل‌ها از فوتبال فاصله گرفته است. تیری آنری گفته افسردگی‌اش را در تمام دوران حرفه‌ای پنهان می‌کرد و نیمار نیز بارها از اثر قضاوت‌های مداوم و حمله‌های مجازی بر سلامت روانش گفته است.

در فوتبال برزیل، دیه‌گو روزا از باهیا پس از حمله هواداران در نوشته‌ای اینترنتی گفته بود به کنارگذاشتن فوتبال فکر کرده است. لوئیز گوستاوو نیز تصمیم گرفت برای حفظ آرامش خود کاملاً از شبکه‌های اجتماعی فاصله بگیرد. در میان روایت‌های دیگر، ایگور تیاگو از شروع نشانه‌های افسردگی در دوران حضورش در کروزیرو و آلیسون، هافبک سائوپائولو، از دوره‌ای شدید از افسردگی و افکار خودکشی در میان مصدومیت‌ها و فشارهای ورزشی گفته‌اند. نیلمار نیز پس از تشخیص افسردگی عمیق ناشی از فشارهای ورزش حرفه‌ای، زودتر از آنچه انتظار می‌رفت به دوران بازی‌اش پایان داد.

یوری لیما، بازیکن فعلی پریماورا و بازیکن پیشین سانتوس، فلومیننزه، میراسول و ژوونتوده، درباره افزایش مواجهه عمومی بازیکنان با انتقادها گفت:

ما که از نزدیک با فوتبال زندگی می‌کنیم، می‌دانیم دیده‌شدن عمومی در سال‌های اخیر چقدر بیشتر شده است. امروز یک بازی بد با پایان مسابقه تمام نمی‌شود: از زمین بیرون می‌آیی، تلفنت را برمی‌داری و همچنان با توقع، انتقاد و خیلی وقت‌ها حمله روبه‌رو می‌شوی. انتقاد بخشی از حرفه ماست و باید یاد بگیریم با آن کنار بیاییم، اما تفاوت بزرگی میان بررسی عملکرد یک نفر و توهین، تهدید یا حمله شخصی وجود دارد. به نظرم ورزشکاران باید یاد بگیرند از خودشان محافظت کنند و برای مراقبت از سلامت روانشان حمایت داشته باشند؛ چون پشت پیراهن، در نهایت، یک انسان قرار دارد.

ایگور تیاگو، مهاجم برنتفورد، از دوره‌ای گفت که در کروزیرو میلش به بازی را از دست داده بود و خانواده‌اش در تغییر مسیر زندگی او نقش داشتند:

دیگر آن میل به بازی‌کردن، لذت‌بردن و داشتن چیزی برای جنگیدن را نداشتم. در ذهنم به این نتیجه رسیده بودم که برای مادرم خانه کوچکی خریده‌ام و کار تمام شده؛ مأموریت انجام شده است. آن‌وقت گفتم: می‌خواهم به شهرم برگردم… این آغاز افسردگی بود. ترجیح می‌دهم در بازار کار کنم تا اینکه اینجا بمانم و این همه فشار را تحمل کنم. خانواده‌ام بودند که این وضعیت را عوض کردند. همسرم و فرزندانم، فکر می‌کنم واقعاً زندگی‌کردنم را تغییر دادند. همان موقع فهمیدم قرار است پدر شوم و با همسرم ازدواج کردم. آن نقطه عطف بود؛ مسئولیت یک زندگی، یک فرزند. حالا باید برای او بجنگم. از آنجا بود که اوضاع کم‌کم روبه‌راه شد.

شبکه‌های اجتماعی؛ فشار و فرصت

بخش دیگری از بحث به شبکه‌های اجتماعی مربوط است؛ فضایی که می‌تواند پس از نتیجه‌های نامطلوب به محل توهین، تهدید و حمله‌های شخصی تبدیل شود. در برزیل، آبِل فریرا، سرمربی پالمیراس، بارها از اثر پرخاشگری اینترنت بر کار و زندگی روزمره و امنیت خانواده‌اش گفته است. ویلیان نیز به‌دلیل تهدیدهایی که خودش و دخترانش از هواداران در شبکه‌های اجتماعی دریافت می‌کردند، قراردادش با کورینتیانس را فسخ کرد. تیته، سرمربی پیشین تیم ملی برزیل، بر ضرورت محافظت از بازیکنان در برابر فضای آنلاین تأکید کرده است.

ایوان مارتینیو، استاد بازاریابی ورزشی در ای‌اس‌پی‌ام، درباره اثر ماندگار انتقادهای آنلاین و هم‌زمان، فرصت‌های این فضا گفت:

مایه تأسف است که نظرهای بدخواهانه می‌توانند مسیر حرفه‌ای یک نفر را تغییر دهند، اما باید پذیرفت این هم پیامد شکل تازه مصرف و درآمدزایی از فوتبال است. قبلاً در ورزشگاه به مربی می‌گفتند به درد نمی‌خورد و روز بعد همه‌چیز فراموش می‌شد؛ امروز انتقاد ثبت می‌شود، در مقیاس وسیع می‌چرخد، دستور کار رسانه‌ها را شکل می‌دهد و بر حامیان مالی اثر می‌گذارد. این بهای دیده‌شدن بیش‌ازحد در فضای دیجیتال است: فشارها را تشدید می‌کند، اما هم‌زمان ارتباط با هواداران و فرصت‌های تازه درآمدزایی را هم به وجود می‌آورد. چالش بازیکنان و مربیان امروز این است که با کمک روان‌شناختی، ارتباط حرفه‌ای و مدیریت راهبردی تصویر خود، این فضا را اداره کنند.

نمونه‌های دیگری نیز از کنارگذاشتن حساب‌های کاربری وجود دارد. لئو اورتیس، مدافع فلامنگو، در ژوئیه ۲۰۲۵ پس از به‌ثمررساندن گل پیروزی مقابل اتلتیکو مینیرو شبکه‌های اجتماعی‌اش را غیرفعال کرد. هرکولس نیز در سال ۲۰۲۵ و در دوره‌ای که فلومیننزه نتایج ضعیفی می‌گرفت، پس از انتقادها درباره رفتارش خارج از زمین حساب اینستاگرامش را حذف کرد؛ فلیپه ملو برای حمایت از او ویدئویی ضبط کرد. لوئیز گوستاوو نیز فصل گذشته گفت دیگر در شبکه‌های اجتماعی حضور ندارد و از انتقادها و تهدیدهایی یاد کرد که پس از جام جهانی ۲۰۱۴ و شکست ۷-۱ برزیل مقابل آلمان تجربه کرده بود.

پائولو گوئررو، که در جام جهانی باشگاه‌ها در سال ۲۰۱۲ برابر چلسی گل زد، در سال ۲۰۱۵ و در میانه حواشی خروجش از کورینتیانس، پس از حمله هواداران تیم حساب اینستاگرامش را حذف کرد. گزارش کمیته بین‌المللی المپیک پس از بازی‌های پاریس ۲۰۲۴ نیز بیش از ۸۵۰۰ محتوای آزارگرانه و حمله مجازی علیه شرکت‌کنندگان را شناسایی کرد. بیش از یک دهه پیش‌تر، رافائلا سیلوا پس از حذف از بازی‌های لندن در سال ۲۰۱۲ با توهین‌های نژادپرستانه روبه‌رو شده بود.

شبکه‌های اجتماعی در کنار آسیب‌های احتمالی، راه ارتباط با مخاطبان و منبع درآمد نیز هستند. کریستیانو رونالدو، لیونل مسی و نیمار از تبلیغات و انتشار مطالب حمایت‌شده میلیون‌ها درآمد دارند؛ رقمی که از دستمزد بسیاری از بازیکنان سری آ برزیل بیشتر است. در ورزش‌های کم‌شناخته‌تر، بعضی ورزشکاران بازی‌های المپیک را با کمتر از هزار دنبال‌کننده آغاز می‌کنند و بسته به نتیجه‌هایشان پس از رقابت‌ها به میلیون‌ها دنبال‌کننده تازه می‌رسند و ممکن است قراردادهای حمایت مالی جدیدی بگیرند.

کلودیو فیوریتو، رئیس شرکت پی‌اندپی اسپورت منیجمنت برزیل، درباره بررسی رفتار بازیکنان در فرایند انتقال به باشگاه‌های بزرگ اروپا گفت:

امروز باشگاه‌های بزرگ اروپا بخش‌هایی دارند که شبکه‌های اجتماعی را دنبال می‌کنند. برای انجام انتقالی در سطح بالا، مانند انتقال ویتور ریس از پالمیراس به منچسترسیتی، بازیکن در چندین مصاحبه با باشگاه‌ها شرکت می‌کند تا رفتار بیرون از زمین، محیط خانوادگی، دیدگاه‌ها و واکنشش در موقعیت‌های بحرانی را بشناسند. همه این موارد بیش از گذشته بررسی می‌شود.

فیوریتو در ادامه درباره توجه به محتوای منتشرشده بازیکنان گفت:

میزان سخت‌گیری فوتبال اروپا درباره عوامل بیرون از زمین بسیار بیشتر شده است. برای مثال، انتشارهای شبکه‌های اجتماعی در مجموعه ما بررسی می‌شوند و با دقت زیادی به آنها می‌پردازیم، چون بر برداشت بازار اثر می‌گذارند.

تیاگو فریتاس، مدیر عملیات شرکت راک نیشن اسپورتس در برزیل، درباره دسترسی دائمی به شبکه‌ها و تأثیر آن بر استراحت ورزشکاران گفت:

امکان تماس‌گرفتن و دریافت تماس در هر زمان و از سوی هر کسی، هم ساعت خواب ورزشکاران جوان و هم کیفیت استراحتشان را به‌شدت کاهش داده است. در سطحی دیگر که اهمیت کمتری دارد، اما همچنان مهم است، آشکارشدن علایق و روال شخصی می‌تواند وقتی نتیجه‌ها رضایت‌بخش نیستند، نارضایتی عمومی را بیشتر کند. این مسئله گاهی به تعامل‌های ناخواسته و حتی خطر تهدید منجر می‌شود.

اقدام اینترناسیونال برای حمایت روان‌شناختی

اینترناسیونال در سال جاری از همکاری با اینفینیتی کونکساو ام سائوده برای گسترش پیگیری روان‌شناختی بازیکنانش خبر داد. این برنامه فوتبال مردان و زنان باشگاه را دربر می‌گیرد و بخشی از راهبردی است که از سال ۲۰۲۴ با واردکردن توسعه انسانی به فرایند پرورش و عملکرد حرفه‌ای آغاز شد. روش کار، روان‌شناسی، علوم اعصاب و فناوری‌های مرتبط با عملکرد را با پیگیری پیوسته جنبه‌های عاطفی، رفتاری و شناختی ترکیب می‌کند و قرار است با دیگر بخش‌های فوتبال باشگاه هماهنگ باشد.

فابینیو سولدادو، مدیر اجرایی فوتبال اینترناسیونال، درباره رویکرد باشگاه گفت:

فوتبال حرفه‌ای به نگاهی هرچه گسترده‌تر به رشد بازیکنان نیاز دارد. اینترناسیونال در حال تقویت این فرهنگ است و می‌داند پرورش بازیکن بسیار فراتر از جنبه‌های فنی و جسمی است.