ژاپن و بازی‌های آسیایی با ۳ روایت متفاوت؛ از بازسازی تا تجربه‌ای برای آینده

ژاپن پس از شکست در جنگ جهانی دوم و تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ناشی از آن، مسیر ورود به نظم و تمدن جدید را طی کرد؛ مسیری که بخشی از آن را می‌توان در آینه ورزش و به‌ویژه میزبانی رویداد‌های بزرگ ورزشی مشاهده کرد.

سامورایی‌ها تنها ۱۳ سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۵۸ میزبان بازی‌های آسیایی توکیو شدند و پس از آن نیز مسیر میزبانی رویداد‌های بزرگ ورزشی را ادامه دادند؛ از المپیک ۱۹۶۴ توکیو و بازی‌های آسیایی ۱۹۹۴ هیروشیما گرفته تا المپیک ۲۰۲۰ توکیو و حالا بیستمین دوره بازی‌های آسیایی آیچی ناگویا در سال ۲۰۲۶. هر یک از این میزبانی‌ها را می‌توان روایتگر بخشی از تحولات بزرگ ژاپن دانست؛ تحولاتی که از مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر پذیرفته‌اند و در عین حال خود نیز به بازتعریف جایگاه ژاپن در منطقه و جهان کمک کرده‌اند. مردمانی سختکوش که با کمک کشور‌های پیشرفته و توسعه‌یافته توانستند در بازه‌ای نسبتاً کوتاه، مسیر خود را از کشوری شکست‌خورده به نمادی از قدرت اقتصادی و ورزشی و دیگر حوزه‌ها تغییر دهند.

توکیو ۱۹۵۸؛ بازسازی و بازگشت

ژاپن پس از جنگ جهانی دوم کشوری ویران‌شده بود. بخش قابل توجهی از زیرساخت‌ها، شهر‌ها و ظرفیت‌های اقتصادی این کشور آسیب دیده بود و جامعه ژاپن نیز با تبعات انسانی و اجتماعی جنگ دست‌وپنجه نرم می‌کرد. در چنین شرایطی، بازگشت به عرصه بین‌المللی تنها یک هدف سیاسی نبود، بلکه بخشی از فرایند بازسازی هویت و جایگاه ژاپن در جهان به شمار می‌رفت. در این میان، ورزش می‌توانست بستری برای نمایش این تغییر باشد. میزبانی بازی‌های آسیایی ۱۹۵۸ در توکیو، تنها ۱۳ سال پس از پایان جنگ، فرصتی برای ژاپن فراهم کرد تا خود را به‌عنوان کشوری بازسازی‌شده، مدرن و آماده برای تعامل با جامعه بین‌المللی معرفی کند.

اهمیت این رویداد تنها به برگزاری بازی‌های آسیایی محدود نماند. حضور مسئولان و اعضای نهاد‌های بین‌المللی ورزشی در ژاپن و تلاش سازمان‌دهندگان برای معرفی ظرفیت‌های این کشور، به تقویت جایگاه ژاپن در عرصه ورزش بین‌المللی کمک کرد. دقیقاً یک سال پس از بازی‌های آسیایی، در سال ۱۹۵۹، توکیو برای میزبانی المپیک ۱۹۶۴ انتخاب شد. از این نگاه، بازی‌های آسیایی ۱۹۵۸ را می‌توان بخشی از روایت بازسازی و بازگشت ژاپن به عرصه بین‌المللی دانست؛ روایتی که چند سال بعد با برگزاری المپیک ۱۹۶۴ به مرحله مهم دیگری رسید.

هیروشیما ۱۹۹۴؛ روایت صلح و دوستی

تنها ۳۶ سال پس از آسیایی توکیو، ژاپن روایت متفاوتی را از میزبانی ارائه کرد. این بار مقصد، نه پایتختی بازسازی‌شده، بلکه هیروشیما بود؛ شهری که نام آن با یکی از تلخ‌ترین وقایع تاریخ معاصر، یعنی بمباران اتمی سال ۱۹۴۵، پیوند خورده است. انتخاب هیروشیما به‌عنوان میزبان بازی‌های آسیایی ۱۹۹۴ نشان داد که یک رویداد ورزشی می‌تواند فراتر از رقابت‌های ورزشی، حامل پیام‌های تاریخی و فرهنگی نیز باشد. شهری که زمانی نماد ویرانی جنگ و استفاده از سلاح غیرمتعارف هسته‌ای بود، این بار میزبان هزاران ورزشکار از کشور‌های مختلف آسیایی شد.

در نگاه روایت‌محور، بازی‌های آسیایی هیروشیما را می‌توان نمادی از صلح، بازسازی و دوستی میان ملت‌ها دانست. اهمیت این رویداد در این بود که ورزش در کنار کارکرد رقابتی خود، به بستری برای بازنمایی هویت جدید هیروشیما و تأکید بر ضرورت صلح تبدیل شد؛ شهری که احترام همگان را برانگیخت و بازی‌های آسیایی در آن دوره معنایی متفاوت پیدا کرد.

توکیو ۲۰۲۱؛ آزمونی در دوران همه‌گیری

در سال ۲۰۲۱، المپیک توکیو نیز در شرایطی کاملاً متفاوت و تحت تأثیر همه‌گیری کووید ۱۹ برگزار شد. این رویداد با وجود محدودیت‌های گسترده و برگزاری مسابقات بدون حضور تماشاگران، خود موضوع مستقلی در مطالعه مدیریت رویداد‌های ورزشی و تاب‌آوری ژاپن است و می‌توان آن را در پژوهشی جداگانه بررسی کرد.

آیچی ناگویا ۲۰۲۶؛ تجربه‌ای برای آینده

اکنون ژاپن پس از ۳۲ سال بار دیگر میزبان بازی‌های آسیایی شده است. بیستمین دوره بازی‌های آسیایی در سال ۲۰۲۶ در منطقه آیچی ناگویا برگزار می‌شود؛ میزبانی‌ که از نظر فلسفه و مدل اجرایی تفاوت‌هایی جدی با دو تجربه پیشین ژاپن دارد. در این دوره، مسئله اصلی دیگر بازگشت ژاپن به جامعه بین‌المللی یا بازنمایی صلح و بازسازی یک شهر نیست. یکی از محور‌های مهم میزبانی ۲۰۲۶، تغییر در مدل برگزاری رویداد‌های بزرگ، کنترل هزینه‌ها، استفاده از ظرفیت‌های موجود و توجه به توسعه پایدار است.

یکی از شاخص‌ترین تفاوت‌ها، مدل اسکان ورزشکاران است. در این دوره برخلاف الگوی سنتی ایجاد یک دهکده بزرگ و مستقل ورزشکاران، از ظرفیت هتل‌ها و دیگر امکانات موجود استفاده شده است. در نتیجه، مسابقات بیش از آنکه در یک فضای متمرکز و جدا از شهر جریان داشته باشند، با ساختار شهری آیچی و ناگویا پیوند خورده‌اند. هیچ بعید نیست اگر کاروان‌های ورزشی کشور‌های مختلف از نظم و برنامه‌ریزی درست برخوردار نباشند، همین انتقال به ورزشگاه‌ها بتواند نتایج مدالی را تغییر بدهد و بر جذابیت‌های مسابقات بیفزاید.

به بیان دیگر در این مدل شهر خود به بخشی از بازی‌ها تبدیل می‌شود. هتل‌ها، اماکن ورزشی، فضا‌های شهری و حتی ظرفیت‌های بندری و حمل‌ونقل در فرایند میزبانی نقش پیدا می‌کنند. ناگویا و منطقه آیچی یکی از مهم‌ترین مناطق صنعتی ژاپن است و ارتباط نزدیکی با صنعت، تجارت، حمل‌ونقل و فعالیت‌های بندری دارد؛ بنابراین موفقیت مدل میزبانی ۲۰۲۶ می‌تواند تجربه‌ای قابل مطالعه برای آینده رویداد‌های ورزشی بزرگ باشد؛ به‌خصوص در زمینه کاهش هزینه‌های ساخت‌وساز، استفاده از زیرساخت‌های موجود و کاهش بار مالی بلندمدت بر شهر میزبان.

البته هنوز برای قضاوت نهایی درباره نتیجه این مدل برگزاری زود است. بازی‌ها باید برگزار شوند و پس از پایان آنها باید هزینه‌ها، رضایت ورزشکاران و تماشاگران، آثار اقتصادی، میزان استفاده از زیرساخت‌های موجود، پیامد‌های زیست‌محیطی و میراث بلندمدت رویداد بررسی شود.

سه میزبانی، سه روایت

با این نگاه، می‌توان سه تجربه میزبانی ژاپن در بازی‌های آسیایی را در سه روایت متفاوت خلاصه کرد؛ توکیو ۱۹۵۸، بازسازی و بازگشت؛ هیروشیما ۱۹۹۴، صلح و دوستی؛ و آیچی-ناگویا ۲۰۲۶، تجربه‌ای برای آینده میزبانی. البته این سه عنوان به معنای آن نیست که هر دوره تنها یک هدف داشته است. بازی‌های آسیایی در هر سه دوره مجموعه‌ای از اهداف ورزشی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را دنبال کرده‌اند. این تقسیم‌بندی صرفاً یک چارچوب تحلیلی برای فهم تفاوت‌های برجسته میان سه تجربه میزبانی ژاپن است.

آنچه این سه دوره را به یکدیگر پیوند می‌دهد، تغییر تصویری است که ژاپن از خود در عرصه بین‌المللی ارائه کرده است. ژاپن سال ۱۹۵۸ کشوری بود که تلاش می‌کرد پس از جنگ و ویرانی دوباره به جامعه بین‌المللی بازگردد و نشان دهد که مسیر بازسازی را طی کرده است.

ژاپن سال ۱۹۹۴، از ظرفیت هیروشیما استفاده کرد تا تصویری از صلح، بازسازی و همکاری میان ملت‌ها ارائه دهد. ژاپن سال ۲۰۲۶ دیگر در موقعیت بازسازی پس از جنگ قرار ندارد. مسئله این کشور اکنون می‌تواند تجربه کردن مدل‌هایی تازه برای میزبانی رویداد‌های بزرگ باشد؛ مدل‌هایی که در آنها کاهش هزینه‌ها، استفاده از زیرساخت‌های موجود، پایداری و پیوند رویداد با زندگی روزمره شهر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. از این منظر، تاریخ میزبانی ژاپن در بازی‌های آسیایی را می‌توان نه صرفاً تاریخ برگزاری سه دوره مسابقات، بلکه بخشی از تاریخ تحول جایگاه ژاپن در آسیا و جهان دانست.