از رؤیای صعود تا دغدغه بقا؛ واقعیت والیبال ایران در لیگ ملت‌های ۲۰۲۶

به گزارش خبرنگار مهر، تیم ملی والیبال ایران پرونده حضورش در لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ را در حالی بست که روبرتو پیاتزا دردومین سال حضور روی نیمکت این تیم، از نظر نتیجه‌گیری نتوانست انتظارات را برآورده کند. ایران که سال گذشته با شش پیروزی و کسب رتبه هشتم مرحله مقدماتی تا آستانه حضور در مرحله نهایی پیش رفت و تنها به دلیل میزبانی چین از رسیدن به جمع هشت تیم پایانی بازماند، این بار با کسب تنها سه پیروزی و ۹ شکست و قرار گرفتن در رتبه چهاردهم جدول، بخش زیادی از مسابقات را در نیمه پایین جدول سپری کرد و تا روزهای پایانی نیز خطر سقوط را احساس می‌کرد. این عقبگرد در حالی رقم خورد که انتظار می‌رفت تیم ملی پس از یک سال همکاری با پیاتزا، روندی رو به رشد را تجربه کند.

البته قضاوت درباره عملکرد ایران بدون در نظر گرفتن شرایط خاص پیش از آغاز مسابقات، منصفانه نیست. در حالی که بسیاری از تیم‌های حاضر در لیگ ملت‌ها با برگزاری چندین دیدار دوستانه و اردوهای آماده‌سازی وارد این رقابت‌ها شدند، لیگ والیبال ایران به دلیل جنگ ناتمام ماند و برنامه‌های تیم هم دیر شروع شد به طوری که شاگردان پیاتزا تنها دو روز پیش از آغاز لیگ ملت‌ها موفق شدند یک دیدار تدارکاتی برابر برزیل برگزار کنند و عملاً بدون آمادگی ایده‌آل پا به مهم‌ترین تورنمنت سال گذاشتند. همین مسئله از همان هفته نخست، روی هماهنگی تیم، ریتم مسابقه و کیفیت فنی بازیکنان تأثیر گذاشت و بخشی از افت نتایج ایران را می‌توان در همین شرایط جست‌وجو کرد.

با این حال، شرایط دشوار آماده‌سازی نمی‌تواند تمام افت نتایج ایران را توجیه کند. مهم‌ترین ویژگی تیم ملی در لیگ ملت‌های ۲۰۲۶، نوسان شدید عملکرد بود؛ تیمی که در یک مسابقه می‌توانست یکی از مدعیان قهرمانی را تحت فشار قرار دهد، اما تنها چند روز بعد مقابل حریفی هم‌سطح، با اشتباهات پرتعداد در دریافت، سرویس و توپ‌های سرنوشت‌ساز، امتیازات ارزشمندی را از دست می‌داد. این بی‌ثباتی باعث شد ایران هرگز نتواند روندی صعودی در جدول پیدا کند و بیشتر مسابقات را با نگرانی از فاصله گرفتن از منطقه سقوط دنبال کند.

یکی دیگر از ضعف‌های مشهود تیم ملی در این رقابت‌ها، مدیریت لحظات حساس مسابقات بود. ایران در دیدارهای مختلف بارها پس از ارائه یک ست باکیفیت یا جبران اختلاف امتیاز، در ادامه مسابقه تمرکز خود را از دست داد و امتیازات حساس را با اشتباهات فردی واگذار کرد. این موضوع نشان داد مشکل تیم ملی تنها فنی نیست و در کنار مسائل تاکتیکی، ثبات ذهنی و حفظ تمرکز در لحظات تعیین‌کننده نیز به یکی از چالش‌های اصلی این تیم تبدیل شده است.

با وجود این نوسانات، لیگ ملت‌های امسال خالی از نکات امیدوارکننده نبود. پیاتزا در دومین سال حضورش اعتماد بیشتری به بازیکنان جوان نشان داد و نسل جدید والیبال ایران فرصت بیشتری برای حضور در ترکیب اصلی پیدا کرد. در برخی مسابقات نیز تیم ملی از نظر کیفیت سرویس، دفاع روی تور و سرعت حملات، نشانه‌هایی از پیشرفت را به نمایش گذاشت؛ موضوعی که نشان می‌دهد پایه‌های فنی تیم نسبت به سال گذشته مستحکم‌تر شده، اما این پیشرفت هنوز به ثبات در نتیجه‌گیری تبدیل نشده است.

این دوگانگی برابر تیم‌های ژاپن و فرانسه (قهرمان المپیک) کاملاً نمایان بود؛ جایی که ملی‌پوشان ایران با وجود شرایط دشوار، تا آخرین امتیاز جنگیدند و برابر دو تیم مدعی نمایش قابل قبولی ارائه کردند. ایران مقابل ژاپن که یکی از آماده‌ترین تیم‌های جهان در لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ بود، پس از عقب افتادن، بازی را به ست پنجم کشاند اما در نهایت با نتیجه ۳ بر ۲ شکست خورد. این مسابقه ثابت کرد فاصله فنی ایران با رقیب سنتی خود چندان زیاد نیست، اما تفاوت اصلی در استمرار کیفیت است. ژاپن همان سطح از بازی را مقابل سایر رقبا نیز حفظ کرد و مدعیان بزرگ را یکی پس از دیگری شکست داد و در بالای جدول قرار گرفت، اما ایران نتوانست نمایش‌های خوب خود را در طول سه هفته مسابقات تکرار کند و حتی در جریان یک مسابقه نیز از ستی به ست دیگر، دچار افت محسوسی می‌شد.

مقایسه امروز والیبال ایران و ژاپن، شاید مهم‌ترین پیام لیگ ملت‌های امسال باشد. تا چند سال قبل ایران قدرت اول آسیا بود و ژاپن برای نزدیک شدن به آن تلاش می‌کرد، اما امروز ژاپن به یکی از مدعیان قهرمانی جهان تبدیل شده و ایران برای حفظ جایگاه خود در لیگ ملت‌ها می‌جنگد. این فاصله، بیش از آنکه به استعداد بازیکنان مربوط باشد، نتیجه سال‌ها برنامه‌ریزی، ثبات مدیریتی، سرمایه‌گذاری روی لیگ داخلی، توسعه علمی بازیکنان و تداوم یک برنامه بلندمدت در ژاپن است؛ مسیری که والیبال ایران در سال‌های اخیر بارها از آن فاصله گرفته است.

در همین حال، شرایط والیبال آسیا نیز نسبت به سال‌های گذشته تغییر کرده است. ژاپن امروز یکی از قدرت‌های بلامنازع جهان محسوب می‌شود و سایر رقبای آسیایی نیز با سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی در مسیر پیشرفت گام برداشته‌اند. در چنین شرایطی، حفظ جایگاه ایران در قاره آسیا نیز به اندازه رقابت با قدرت‌های جهان اهمیت پیدا کرده و ادامه این روند می‌تواند فاصله ایران با رقبای آسیایی را بیش از گذشته افزایش دهد.

حالا پس از پایان لیگ ملت‌ها قطعا عملکرد پیاتزا نیازمند بررسی دقیق‌تری است. سرمربی ایتالیایی از ابتدای حضورش در ایران، پروژه جوان‌گرایی را در دستور کار قرار داد و برخلاف بسیاری از مربیان، در میدان دادن به بازیکنان جوان تردیدی نداشت؛ تصمیمی که می‌تواند سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده والیبال ایران باشد. با این حال، انتظار می‌رود در ادامه این مسیر، اعتماد به نسل جدید با ثبات تاکتیکی و نتیجه‌گیری بهتر همراه شود؛ چرا که در نهایت عملکرد هر سرمربی با نتایج تیم ملی سنجیده خواهد شد.

اکنون لیگ ملت‌ها به پایان رسیده و نگاه‌ها به مسابقات قهرمانی آسیا معطوف شده است؛ رقابت‌هایی که به میزبانی ژاپن برگزار می‌شود و از اهمیت ویژه‌ای در مسیر آماده‌سازی تیم ملی برای رقابت‌های آینده برخوردار است. ایران اگر می‌خواهد دوباره به جایگاه واقعی خود در آسیا و جهان بازگردد، بیش از هر چیز باید مشکل نوسان را برطرف کند. لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ نشان داد که این تیم همچنان از نظر فنی توان رقابت با بهترین‌های جهان را دارد، اما تا زمانی که نتواند کیفیت خود را در طول یک تورنمنت حفظ کند، فاصله‌اش با روزهای پرافتخار گذشته همچنان پابرجا خواهد ماند.

لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ نه یک شکست کامل برای والیبال ایران بود و نه یک موفقیت. این رقابت‌ها بیش از هر چیز تصویری واقعی از جایگاه امروز والیبال ایران را ارائه داد؛ تیمی که همچنان توانایی به چالش کشیدن قدرت‌های بزرگ والیبال جهان را دارد، اما برای بازگشت به جمع مدعیان، به ثبات، برنامه‌ریزی بلندمدت، مدیریت بهتر مسابقات و تبدیل کیفیت فنی به نتیجه نیاز دارد. در این میان نمی‌توان از اقدامات فدراسیون والیبال ایران نیز چشم‌پوشی کرد. فدراسیون به ریاست میلاد تقوی در ماه‌های منتهی به لیگ ملت‌ها تلاش کرد تا با وجود شرایط خاص کشور، برنامه‌های آماده‌سازی تیم ملی را تا حد امکان حفظ کند.

ملی‌پوشان نزدیک به دو ماه در اردوهای برون‌مرزی حضور داشتند و بدون بازگشت به ایران، روند آماده‌سازی خود را ادامه دادند. همچنین با وجود هزینه‌های سنگین اعزام، اردوها و سفرهای متعدد و همزمانی این برنامه‌ها با شرایط جنگی کشور، فدراسیون تلاش کرد دغدغه‌های اجرایی و لجستیکی تیم ملی را به حداقل برساند و زمینه حضور هرچه بهتر ملی‌پوشان در لیگ ملت‌ها را فراهم کند. حالا آزمون بعدی این نسل در مسابقات قهرمانی آسیا خواهد بود؛ جایی که مشخص می‌شود نشانه‌های امیدوارکننده لیگ ملت‌ها آغاز یک روند صعودی بوده یا تنها جرقه‌هایی مقطعی در مسیر بازسازی والیبال ایران.