افزایش نگرانی‌ها نسبت به میکروپلاستیک‌ها

به گزارش خبرنگار مهر، نشست خبری سازمان حفاظت محیط‌زیست، در آستانه آغاز رسمی پویش ملی «نه به پلاستیک در سازمان حفاظت محیط‌زیست با حضور اصحاب رسانه برگزار شد.

شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به چالش دیرینه مدیریت پسماند در کشور، گفت: موضوع پسماندها یکی از مسائل اساسی ایران است که طی دهه‌های گذشته به دلایل مختلف، از جمله کم‌توجهی به اجرای برنامه‌های مدیریت پسماند، با مشکلات متعددی روبه‌رو بوده است.

وی با اشاره به قانون مدیریت پسماند افزود: این قانون در سال ۱۳۸۳ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و اکنون پس از گذشت ۲۲ سال، همچنان بخش‌های قابل توجهی از آن اجرایی نشده است. همچنین آیین‌نامه‌های متعددی برای اجرای این قانون تدوین شده، اما در بسیاری از حوزه‌ها، از جمله مدیریت پسماندهای خانگی، همچنان با چالش‌های جدی مواجه هستیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ادامه داد: اگرچه در سال‌های گذشته اقداماتی به صورت پراکنده انجام شده است، اما این اقدامات برای حل ریشه‌ای مشکلات کافی نبوده است و در دولت چهاردهم تلاش کرده‌ایم موضوع مدیریت پسماند را به عنوان یکی از اولویت‌های ملی با جدیت بیشتری دنبال کنیم.

انصاری با بیان اینکه مسئولیت اجرایی مدیریت پسماندهای خانگی بر عهده وزارت کشور است، اظهار کرد: سازمان حفاظت محیط‌زیست تلاش کرده با جلب همکاری استانداری‌ها و سایر دستگاه‌های ذی‌ربط، روند پیگیری و اجرای برنامه‌های مدیریت پسماند را تقویت کند. در حال حاضر نیز رسیدگی به وضعیت استان‌هایی که با مشکلات بیشتری در حوزه پسماند مواجه هستند، در اولویت قرار دارد.

وی همچنین هدف از برگزاری این نشست را بررسی موضوع پسماندهای پلاستیکی عنوان کرد و گفت: منظور از شعار «نه به پلاستیک»، مخالفت با اصل استفاده از پلاستیک نیست؛ چرا که پلاستیک یکی از دستاوردهای مهم بشر در قرن بیستم به شمار می‌رود و در حوزه‌هایی مانند پزشکی، خودروسازی، صنعت و بسیاری از بخش‌های زندگی روزمره کاربردهای گسترده‌ای دارد.

معاون رئیس‌جمهور تأکید کرد: آنچه مورد توجه ما است، کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف و مدیریت صحیح پسماندهای ناشی از آنها است؛ زیرا این نوع پسماندها آسیب‌های جدی به طبیعت، مناطق ساحلی، نواحی گردشگری و اکوسیستم‌های کشور وارد می‌کنند.

وی با اشاره به افزایش نگرانی‌ها درباره میکروپلاستیک‌ها خاطرنشان کرد: گسترش میکروپلاستیک‌ها به یکی از دغدغه‌های مهم زیست‌محیطی و سلامت انسان تبدیل شده است و ضرورت دارد با فرهنگ‌سازی، کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف و اجرای مؤثر قوانین، برای کاهش این تهدید اقدامات جدی‌تری انجام شود.

انصاری با اشاره به تلاش‌های جهانی برای مقابله با آلودگی پلاستیک گفت: در حال حاضر کشورهای مختلف در حال پیگیری تدوین یک کنوانسیون جهانی پلاستیک هستند؛ هرچند این توافق هنوز نهایی نشده، اما از چند سال گذشته آلودگی ناشی از پلاستیک، به‌ویژه پلاستیک‌های یک‌بارمصرف و آثار آن بر اقیانوس‌ها و محیط‌زیست، به یکی از دغدغه‌های اصلی جهان تبدیل شده است.

وی افزود: بسیاری از کشورها پیش از نهایی شدن این کنوانسیون نیز در سطح ملی اقداماتی را برای کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف آغاز کرده‌اند؛ از جمله وضع مالیات، اعمال محدودیت یا ممنوعیت استفاده از کیسه‌های پلاستیکی و جایگزینی آن‌ها با کیسه‌های بادوام و پایدار.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان اینکه در ایران نیز اقداماتی در سال‌های گذشته انجام شده است، اظهار کرد: بخش عمده این اقدامات بر فرهنگ‌سازی متمرکز بوده و به صورت پراکنده توسط شهرداری‌ها و دستگاه‌های مختلف اجرا شده است. همچنین آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی به تصویب دولت رسید که بر اساس آن، تولیدکنندگان موظف بودند تولید کیسه‌های پلاستیکی با ضخامت کمتر از ۲۵ میکرون را در یک بازه زمانی متوقف کنند و برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز تکالیفی تعیین شد، اما متأسفانه بخش قابل توجهی از این آیین‌نامه اجرایی نشده است.

انصاری با اشاره به شرایط اقتصادی کشور پس از جنگ و تداوم تحریم‌ها تصریح کرد: کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف یک اقدام تجملی یا صرفاً محیط‌زیستی نیست، بلکه یک ضرورت ملی و اقتصادی است. پلاستیک از نفت و محصولات پتروشیمی تولید می‌شود و هرچه مصرف غیرضروری آن کاهش یابد، امکان استفاده بهینه از منابع نفتی برای تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر فراهم خواهد شد.

وی ادامه داد: این رویکرد علاوه بر حفاظت از محیط‌زیست، در راستای حمایت از تولید داخلی، توسعه اقتصاد چرخشی و حرکت از خام‌فروشی به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر نیز اهمیت دارد.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به آمار مصرف کیسه‌های پلاستیکی گفت: بیش از ۹۵ درصد کیسه‌های پلاستیکی تنها یک‌بار استفاده می‌شوند و عمر مفید آن‌ها بین ۱۲ تا ۲۰ دقیقه است، در حالی که تجزیه آن‌ها در طبیعت بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال زمان می‌برد و آثار مخرب گسترده‌ای بر محیط‌زیست بر جای می‌گذارد.

انصاری تأکید کرد: سازمان حفاظت محیط‌زیست پیگیری اصلاح و تقویت قوانین بالادستی، اجرای مؤثر مقررات و تدوین سیاست‌های لازم برای کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف را با جدیت دنبال خواهد کرد.

وی با تأکید بر اینکه موفقیت برنامه کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف نیازمند استفاده هم‌زمان از ابزارهای تشویقی و بازدارنده است، گفت: باید در کنار تدوین قوانین و اعمال محدودیت‌ها، مشوق‌هایی نیز در نظر گرفته شود تا افراد، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی برای کاهش مصرف محصولات پلاستیکی ترغیب شوند.

انصاری افزود: صنایع تولیدکننده نیز باید مسئولیت اجتماعی خود را در این زمینه ایفا کنند و در کاهش مصرف پلاستیک و توسعه جایگزین‌های پایدار نقش مؤثرتری داشته باشند. همچنین در حوزه قانون‌گذاری و تولید محصولاتی مانند بطری‌های مورد استفاده در صنعت نوشیدنی نیز باید اصلاحات لازم دنبال شود.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان اینکه محور اصلی این پویش، فرهنگ‌سازی است، اظهار کرد: رسانه‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در اطلاع‌رسانی، آگاهی‌بخشی و جلب مشارکت عمومی دارند و بدون همراهی اصحاب رسانه، موفقیت چنین پویش‌هایی امکان‌پذیر نخواهد بود.

انصاری ادامه داد: هدف ما اجرای یک برنامه مقطعی و مناسبتی نیست، بلکه تلاش داریم این پویش به یک برنامه مستمر و هدفمند تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که شاخص‌های مشخص، قابل اندازه‌گیری و قابل رصد برای آن تعریف شود و اقدامات پراکنده‌ای که در مناسبت‌های مختلف از سوی دستگاه‌ها و نهادهای گوناگون انجام می‌شود، در قالب یک برنامه منسجم ساماندهی شود.

وی با قدردانی از همکاری دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالان محیط‌زیست، گفت: امیدواریم با مشارکت همه بخش‌های مرتبط، این پویش به یک حرکت اثرگذار در کشور تبدیل شود. در این میان، نقش رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی، مطالبه‌گری و نقد سازنده بسیار ارزشمند و تعیین‌کننده است.

معاون رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به همزمانی این نشست با روز جهانی مقابله با گرد و غبار اظهار کرد: هفته آینده نیز برنامه‌ای ویژه برای تشریح اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت گرد و غبار برگزار خواهد شد.

انصاری افزود: دولت چهاردهم در اجرای تکالیف ماده ۲۲ برنامه هفتم پیشرفت، آیین‌نامه مدیریت گرد و غبار را به تصویب رسانده است. 

به گفته وی، گرد و غبار امروز یکی از چالش‌های مهم کشور در تعدادی از استان‌هاست که تحت تأثیر عواملی همچون مدیریت نادرست منابع آب، تخریب اراضی، تغییرات اقلیمی و خشکسالی تشدید شده است.

انصاری خاطرنشان کرد: ایران هم با کانون‌های داخلی و هم با کانون‌های فرامرزی گرد و غبار مواجه است. تاکنون کانون‌های بحرانی داخلی شناسایی و اولویت‌بندی شده‌اند و همزمان چندین پروژه بین‌المللی نیز برای مدیریت و کاهش آثار این پدیده با همکاری نهادهای مرتبط در حال اجرا و پیگیری است.

انصاری در ادامه با اشاره به ضرورت اصلاح الگوی مصرف در دستگاه‌های اجرایی، اظهار کرد: مدیریت مصرف انرژی یکی از موضوعاتی است که رئیس‌جمهور بارها بر اجرای آن در دستگاه‌های دولتی تأکید کرده است و این رویکرد باید از مجموعه دولت آغاز شود.

وی افزود: کاهش مصرف در بخش‌های مختلف، از جمله پذیرایی‌ها، مراسم‌ها و استفاده از اقلام یک‌بارمصرف، باید به یک رویه در دستگاه‌های اجرایی تبدیل شود تا دولت در این زمینه الگوی مناسبی برای جامعه باشد.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اجرای طرح «مدیریت سبز» در دستگاه‌های دولتی گفت: در سال‌های گذشته تجربه خوبی در این زمینه به دست آمده است. بر اساس الزامات مدیریت سبز، دستگاه‌های اجرایی با شاخص‌های مختلفی از جمله مدیریت مصرف انرژی، آب، کاغذ و سایر منابع مورد ارزیابی و ممیزی قرار می‌گیرند.

انصاری ادامه داد: در قوانین بودجه نیز احکامی برای اجرای مدیریت سبز پیش‌بینی شده و دستگاه‌های دولتی موظف شده‌اند بخشی از اعتبارات خود را به این موضوع اختصاص دهند. همچنین سازمان حفاظت محیط‌زیست وظیفه دارد فرآیند ممیزی و ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها را در این حوزه انجام دهد.

وی تأکید کرد: با استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود، به‌ویژه احکام پیش‌بینی‌شده در قانون بودجه، می‌توان دستگاه‌های اجرایی را به اجرای مؤثر برنامه‌های کاهش مصرف و رعایت الزامات مدیریت سبز ملزم کرد.