جنجال تازه در جام جهانی ۲۰۲۶؛ گل‌های غیرقابل‌پیش‌بینی یا دروازه‌بان‌های سردرگم؟ تاریخ در حال تکرار است…

پس از تکرار یک نوع مشخص از اشتباهات دروازه‌بانی، این سوال مطرح شده که آیا چیزی در توپ جام جهانی امسال ایراد دارد یا نه.

می‌توان چند شباهت میان جام جهانی ۲۰۲۶ و ۲۰۱۰ پیدا کرد. هر دو با یک بازی افتتاحیه مشترک آغاز شدند: آفریقای جنوبی مقابل مکزیک. هر دو نیز یک صدای آزاردهنده و یکنواخت داشتند که نمی‌شد از آن خلاص شد؛ در آفریقای جنوبی «وُووزلا» بود و در آمریکای شمالی الکسی لالاس. اما یک ویژگی مشترک دیگر نیز در حال شکل‌گیری است که می‌تواند مانند ۱۶ سال پیش، این تورنمنت را تحت تأثیر قرار دهد: دوباره توپ به سوژه اصلی تبدیل شده است.

در دنیای فوتبال هیچ توپی به اندازه «جابولانی» بدنام نیست. طراحی فوق‌العاده صاف آن با تنها هشت پنل که با اتصال حرارتی به هم وصل شده بودند، آن را به غیرقابل‌پیش‌بینی‌ترین توپ تاریخ جام جهانی تبدیل کرد. این توپ که از سوی بسیاری، از جمله همه دروازه‌بان‌ها، بشدت منفور بود، در عین حال توسط عده‌ای معدود به خوبی مهار و کنترل شد.

دیگو فورلان با جابولانی شناخته شد، هرچند این موضوع اتفاقی نبود. سباستین آبرو، هم‌تیمی سابق او در تیم ملی اروگوئه، گفته بود که از آدیداس خواسته بود سه ماه پیش از آغاز جام جهانی، توپ را برایش ارسال کنند و او پس از تمرینات اتلتیکو مادرید زمان زیادی را صرف شناختن ویژگی‌های خاص آن می‌کرد. فورلان که در آفریقای جنوبی پنج گل به ثمر رساند و کفش طلای مشترک را به دست آورد، گفته بود: «تمرین زیاد، تمرین زیاد و دوباره تمرین زیاد.»

کسانی که جام جهانی ۲۰۱۰ را دیده‌اند، آن توپ را در ذهن خود ثبت کرده‌اند، اما افسانه آن اکنون در حال تکرار است.

این مطلب درباره توپ‌های جام جهانی را هم بخوانید: سیر تحول توپ‌های جام جهانی/ تصاویری از نقش اول بزرگ‌ترین فستیوال فوتبال جهان؛ از تل‌استار تا تریوندا

یک فاجعه فوتبالی دیگر در حال شکل‌گیری است. جابولانی کنار رفته و «تریوندا» جای آن را گرفته است.

در چندین مورد مشابه، در دو دور نخست مرحله گروهی، گل‌هایی با الگوی یکسان به ثمر رسیده‌اند. همه این گل‌ها مربوط به شوت‌های محکم و رو به بالا هستند که از ارتفاع شانه عبور می‌کنند و معمولاً مستقیماً راهی گوشه بالای دروازه نیستند. دروازه‌بان‌ها برای مهار این شوت‌ها شیرجه می‌زنند و نکته مهم این است که به توپ نیز دست پیدا می‌کنند، اما تماس آن‌ها در نقطه مناسبی نیست و توپ از دستشان عبور می‌کند، گویی مسیر پرواز آن را اشتباه تشخیص داده‌اند.

این اتفاق برای جردن پیکفورد در دیدار انگلیس مقابل کرواسی رخ داد؛ او به شوت مارتین باتورینا رسید اما نتوانست آن را مهار کند. لوکا زیدان از الجزایر و ادوار مندی از سنگال نیز در بازی‌های ابتدایی تیم‌هایشان تجربه‌ای مشابه داشتند. اکنون احمد باسل، دروازه‌بان عراق نیز اجازه داد کیلیان امباپه به همین شیوه دروازه‌اش را باز کند؛ او توانست توپ را دفع کند اما آن را دوباره به سمت گوشه دروازه هدایت کرد.

می‌توان این موارد را به ضعف دروازه‌بان‌ها نسبت داد، اما کارشناسان معتقدند مسئله‌ای عمیق‌تر در میان است.

جو هارت، دروازه‌بان سابق تیم ملی انگلیس، در تحلیل بین دو نیمه دیدار فرانسه و عراق گفت: «این نوع گل را بیش از حد در یک جام جهانی می‌بینم که طبیعی نیست و نشانه‌ای از وجود مشکلی در این توپ است. هر زمان که از تکنیک چرخشی استفاده نمی‌شود و توپ اسپین ندارد، دروازه‌بان‌ها دچار مشکل می‌شوند.»

او ادامه داد: «به مسیر توپ نگاه کنید؛ حرکت خاصی ندارد. توپ دقیقاً در گوشه نیست. من این را به دروازه‌بان‌ها نسبت نمی‌دهم، چون همین اتفاق را برای مندی، زیدان و پیکفورد هم دیده‌ام. در این تورنمنت به نظر می‌رسد دروازه‌بان‌ها در زمان‌بندی با این توپ دچار مشکل هستند، به‌خصوص در ضربات بالای سطح شانه که بدون چرخش زده می‌شوند.»

هارت افزود: «دروازه‌بان در این سطح باید بتواند زمان‌بندی کند، قدم بردارد و شیرجه بزند، اما به نظر می‌رسد توپ زودتر از آنچه انتظار می‌رود به آن‌ها می‌رسد. من با گائل کلیشی صحبت می‌کردم و می‌گفتم چند وقت یک‌بار در سطح بالا می‌بینید که دروازه‌بان توپ را لمس کند اما باز هم گل شود؟ بسیار کم، چون معمولاً آن را به بیرون هدایت می‌کنند. اما در اینجا به نظر می‌رسد حتی وقتی تماس برقرار می‌شود، قادر به مهار آن نیستند؛ بنابراین مشکلی وجود دارد.»

بیشتر بخوانید: پروژه گنبد زیبای Sceince World؛ نماد جدید و جذاب جام جهانی ۲۰۲۶ در ونکوور +تصاویر

شک و تردید هارت درباره مکانیک غیرعادی توپ با پژوهش‌های علمی انجام‌شده پیش از آغاز جام جهانی نیز هم‌خوانی دارد. توپ «تریوندا» نخستین توپ جام جهانی است که تنها از چهار پنل ساخته شده است؛ به این معنا که درز کمتری دارد و در نتیجه سطحی صاف‌تر ایجاد می‌کند.

آدیداس برای جبران این موضوع، عمداً عمق درزها را افزایش داده و سه شیار برجسته روی هر پنل اضافه کرده است، همراه با بافت ریز سطحی.

این طراحی باید توپ را قابل پیش‌بینی‌تر کند، اما آزمایش‌های دانشگاه تسوکوبا نشان داده‌اند که زمانی که تریوندا با سرعت بالا در هوا حرکت می‌کند، زودتر از توپ‌های قبلی افت می‌کند و مسیر آن سریع‌تر رو به پایین تغییر می‌یابد.

جابولانی مشکل متفاوت و بنیادی‌تری داشت. اگر با مقدار کمی چرخش ضربه زده می‌شد، هنگام عبور از «بازه سرعت بحرانی» ناگهان سرعتش کاهش می‌یافت؛ جایی که جریان هوا اطراف توپ از یک حالت به حالت دیگر تغییر می‌کند و همین موضوع باعث تغییر شتاب و مسیر حرکت آن می‌شود. این ویژگی اثر «نکل‌بال» جابولانی را شدیدتر و قابل‌توجه‌تر می‌کرد.

در حالی که ویژگی تریوندا کمتر آشکار است، همین میزان از غیرقابل‌پیش‌بینی بودن برای به‌هم‌زدن محاسبات دروازه‌بان‌ها کافی است؛ موضوعی که جو هارت نیز به آن اشاره کرده است. او بر «محاسبات ذهنی دروازه‌بان‌ها» و حاشیه بسیار کوچک خطا در این سطح تأکید می‌کند. به گفته او، در این تورنمنت دروازه‌بان‌ها در حالی برای مهار توپ آماده می‌شوند که زمان‌بندی‌شان با رفتار واقعی توپ هماهنگ نیست.

نتیجه این است که شوت‌های سنگین همچنان در این تابستان به گل تبدیل خواهند شد؛ ضرباتی که توسط دروازه‌بان‌هایی که محاسباتشان از ریتم خارج شده، بیشتر به گوشه‌های دروازه هدایت می‌شوند. برای تماشاگر بی‌طرف، این موضوع احتمالاً جذاب خواهد بود.

اما آیا تریوندا به اندازه جابولانی تأثیر فرهنگی خواهد داشت؟

نه. نقص‌های آن به اندازه جابولانی جذاب و بحث‌برانگیز نیست؛ چه کسی می‌تواند از ضربات «نکل‌بال» خسته شود؟ اما تکرار اشتباهات نسبتاً بی‌گناه دروازه‌بان‌ها در حال حاضر دارد خسته‌کننده می‌شود.

بیشتر بخوانید: ناسا و فوتبال؛ آزمایش توپ جام جهانی در فضا +تصاویر و ویدیو