درخشش طلای سرخ در دیار بیستون؛ کرمانشاه قطب جدید زعفران ایران

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها- کوثر یاوری:تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات جوی در سال‌های اخیر، بخش کشاورزی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. در این میان، استان کرمانشاه نیز از پیامدهای تشدید محدودیت منابع آبی در امان نمانده و همین امر، ضرورت بازنگری و اصلاح الگوی کشت را بیش از پیش نمایان می‌سازد. حرکت به سمت کشت محصولات کم‌آب‌بر، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام حیاتی برای حفظ حیات کشاورزی و اقتصاد منطقه است. در این گذار استراتژیک، «زعفران» یا همان طلای سرخ، به عنوان یک گزینه هوشمندانه و راهبردی خودنمایی می‌کند؛ محصولی که نه تنها با خشکسالی سازگاری دارد، بلکه می‌تواند اقتصاد روستایی استان را متحول سازد.

استان کرمانشاه با برخورداری از تنوع اقلیمی بی‌نظیر، ارتفاع مناسب از سطح دریا و خاک حاصلخیز، پتانسیل پنهان و شگرفی برای پرورش این گیاه ارزشمند دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که به جز مناطق معدودی، بخش اعظم این استان مستعد توسعه کشت زعفران است. این گیاه با نیاز آبی بسیار اندک خود، فشارهای وارده بر سفره‌های آب زیرزمینی را به شدت کاهش می‌دهد و می‌تواند به عنوان نمادی از کشاورزی پایدار در منطقه معرفی شود.

از سوی دیگر، زعفران صرفاً یک گیاه دارویی یا ادویه‌ای نیست؛ بلکه یک موتور محرک اقتصادی است. ارزش افزوده خیره‌کننده این محصول در بازارهای داخلی و جهانی، ظرفیت بالای آن برای ارزآوری و نقش پررنگ آن در توسعه صادرات غیرنفتی، طلای سرخ را به کلیدی برای قفل بیکاری و توسعه‌نیافتگی تبدیل کرده است. کشت این محصول می‌تواند در ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان و افزایش چشمگیر سطح درآمد بهره‌برداران و کشاورزان بومی نقشی غیرقابل انکار ایفا کند.

با این وجود، فعلیت بخشیدن به این ظرفیت عظیم، نیازمند یک عزم همه‌جانبه است. احیای جایگاه تاریخی کرمانشاه در تولید زعفران، در گرو حمایت‌های هدفمند دولتی، ارائه آموزش‌های ترویجی به کشاورزان، پرداخت تسهیلات، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، و در نهایت «برندسازی» زعفران کرمانشاه است. اگر این پازل‌ها به درستی در کنار هم قرار گیرند، طلای سرخ می‌تواند ناجی اقتصاد کشاورزی کرمانشاه در روزگار خشکسالی باشد.

زعفران؛ راهکاری استراتژیک برای عبور از بحران آب

دکتر یاسین نوروزی، عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه و مدرس کاشت زعفران، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با توجه به محدودیت منابع آبی و ضرورت تغییر الگوی کشت، زعفران یکی از راهبردی‌ترین محصولات کشاورزی برای توسعه در استان کرمانشاه به شمار می‌رود. این محصول علاوه بر ارزش اقتصادی بالا، می‌تواند نقش مهمی در افزایش درآمد کشاورزان، ایجاد اشتغال و بهره‌وری بیشتر از منابع آب ایفا کند.

وی افزود: زعفران با شرایط آب‌وهوایی اغلب مناطق استان کرمانشاه سازگار است و به‌جز شهرستان قصرشیرین و بخش‌هایی از سرپل‌ذهاب و گیلانغرب که در فصل تابستان دمای هوا از ۴۰ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود، در بیشتر مناطق استان قابلیت کشت موفق دارد.

عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشاورزی کرمانشاه با تاکید بر مزیت‌های زیست‌محیطی این گیاه، بیان کرد: مهم‌ترین مزیت زعفران، نیاز آبی پایین آن است. آبیاری این محصول از اوایل مهرماه آغاز می‌شود؛ زمانی که بسیاری از محصولات زراعی دیگر یا به آب نیاز ندارند یا نیاز آبی بسیار اندکی دارند. همین ویژگی، زعفران را به گزینه‌ای مناسب برای مدیریت منابع آب و اجرای سیاست‌های تغییر الگوی کشت تبدیل کرده است.

نوروزی به ابعاد درآمدزایی این گیاه اشاره کرد و گفت: از نظر اقتصادی زعفران محصولی ارزشمند است و در حال حاضر، بسته به کیفیت، هر کیلوگرم آن بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود. همچنین این محصول به ازای هر هکتار، در طول یک فصل رشد، حدود ۲۷۰ نفر-روز اشتغال مستقیم ایجاد می‌کند و به دلیل امکان نگهداری طولانی‌مدت و در فضای کم، محدودیت انبارداری بسیار کمتری نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی دارد.

ضرورت رعایت اصول فنی و حمایت‌های دولتی

این مدرس کاشت زعفران در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر بر اهمیت رعایت اصول فنی در مزارع تاکید کرد و افزود: دستیابی به عملکرد اقتصادی مطلوب، مستلزم رعایت اصول فنی کشت است. استفاده از ۶ تا ۸ تن پیاز در هر هکتار با وزن حداقل ۸ گرم برای هر پیاز، تغذیه مناسب گیاهی و انجام آبیاری در زمان مناسب، از مهم‌ترین عوامل موفقیت در تولید زعفران به شمار می‌روند.از آنجا که این گیاه به‌طور متوسط حدود ۸ سال در مزرعه باقی می‌ماند و معمولاً از سال سوم و چهارم به بعد وارد مرحله عملکرد اقتصادی می‌شود، رعایت این اصول از ابتدای کشت می‌تواند موجب افزایش قابل توجه عملکرد و سودآوری در سال‌های بعد شود.

وی با اشاره به پیشینه تاریخی این کشت در منطقه، تصریح کرد: زعفران که به‌درستی «طلای سرخ» نامیده می‌شود، پیشینه‌ای کهن در ایران دارد و بر اساس شواهد تاریخی، کرمانشاه یکی از خاستگاه‌های قدیمی کشت این محصول ارزشمند بوده است. از این‌رو، شایسته است مسئولان استان با نگاه راهبردی، توجه ویژه‌ای به توسعه این محصول داشته باشند.

نوروزی در پایان خاطرنشان کرد: حمایت از کشاورزان از طریق یارانه خرید پیاز زعفران استاندارد، توسعه آموزش‌های ترویجی و تخصصی، حمایت از فرآوری و بسته‌بندی، ایجاد زیرساخت‌های بازاریابی و صادرات، و معرفی زعفران با برند «کرمانشاه» می‌تواند زمینه‌ساز احیای جایگاه تاریخی استان و توسعه صادرات غیرنفتی باشد. امروز زعفران تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه فرصتی برای مدیریت بهینه منابع آب، ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصاد روستایی استان کرمانشاه است.

سودآوری چندبرابری طلای سرخ و چالش تراکم کشت

کیوان یاری، کارشناس ارشد علوم گیاهی و تولیدکننده زعفران در سطح ۳۰ هکتار در شهرستان کرمانشاه، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پتانسیل بالای استان گفت: کیفیت و کمیت بالای تولید در استان کرمانشاه می‌تواند عامل موفقیت قطعی کشاورزان باشد. مناطقی مانند ماهیدشت، اسلام‌آباد غرب و کوزران به خاطر میزان بارندگی و دمای هوای مناسب، توان تولید بسیار بالاتری دارند.

وی با تاکید بر ارزش افزوده و سودآوری این محصول، افزود: زعفران یک کشت با بازدهی سود دو منظوره است؛ یعنی هم می‌توان از تولید و فروش پوشال زعفران سود برد و هم از تکثیر و فروش پیاز آن. این محصول نسبت به کشت‌های رایج بازدهی سود بسیار بالاتری دارد؛ به طوری که سود آن سه برابر چغندرقند، چهار برابر پیاز و پنج تا شش برابر گندم و جو است. ضمن اینکه مصرف آب آن تنها یک یا دو بار در طول فصل است که به حفظ منابع آب زیرزمینی کمک شایانی می‌کند.

این تولیدکننده زعفران در گفتگو با خبرنگار مهر به موانع ترویج این محصول در استان اشاره کرد و توضیح داد: یکی از بزرگترین مشکلاتی که باعث عدم استقبال کشاورزان شده، رعایت نکردن تراکم اصولی کشت است. تراکم مناسب کشت ۱۰ تا ۱۲ تن پیاز در هکتار است، اما در سال‌های اخیر کشاورزان با کشت ۳ تا ۴ تن در هکتار نتوانسته‌اند به برداشت مطلوب برسند؛ در نتیجه با سود کم و هزینه بالای تولید مواجه شده و گمان می‌کنند این کشت توجیه اقتصادی ندارد. در حال حاضر حدود ۵۰۰ هکتار زیر کشت زعفران در استان است که میانگین برداشت آن تنها ۵ تا ۶ کیلوگرم در هکتار است.

خام‌فروشی؛ آفت بزرگ بازار زعفران کرمانشاه

یاری در بخش دیگری از سخنان خود، نبود صنایع تبدیلی را یک بحران جدی دانست و تصریح کرد: خام‌فروشی برای تولیدکننده سراسر ضرر است. نیمی از سود واقعی زعفران‌کاران در دل فرآوری و بسته‌بندی نهفته است. متاسفانه نبود این صنایع در استان، نیمی از سود کشاورز را می‌بلعد و بازار را به سمت خام‌فروشی سوق می‌دهد. توسعه صنایع بسته‌بندی می‌تواند ارزش افزوده این محصول را به شدت بالا ببرد.

وی همچنین بر اهمیت سلامت پیازهای پایه تاکید کرد و گفت: بازرسی دقیق پیازهای انتقالی برای جلوگیری از شیوع بیماری‌ها الزامی است. کشاورزان باید از خرید پیازهای بی‌کیفیت از واسطه‌ها خودداری کرده و مراحل تهیه پیاز و آماده‌سازی زمین را حتماً زیر نظر مشاوران متخصص انجام دهند.

این کارشناس ارشد علوم گیاهی در پایان خاطرنشان کرد: کرمانشاه به دلیل ارتفاع جغرافیایی و خاک مرغوب، توان تبدیل شدن به قطب تولید زعفران ایران را دارد. اما این مهم نیازمند اعطای وام‌های دولتی، آموزش‌های دقیق در مراحل کاشت و داشت، کمک‌های یارانه‌ای برای تهیه پیاز مرغوب و اطلاع‌رسانی شفاف در خصوص درآمدهای واقعی این محصول است. اگر یک مزرعه به شکل اصولی کشت شود و کشاورز درآمد آن را لمس کند، بالاترین سطح ترویج توسط خود کشاورزان در استان رقم خواهد خورد.

در نهایت، روایت طلای سرخ در دیار سنگ و آب، روایتی از امید، توسعه و آینده‌ای روشن برای کشاورزی استان است. کرمانشاه با تکیه بر اقلیم مستعد، خاک حاصلخیز و کشاورزان توانمند، این قابلیت را دارد که به یکی از قطب‌های اصلی تولید و صادرات زعفران در ایران تبدیل شود و گامی بلند در مسیر اقتصاد مقاومتی و رهایی از اقتصاد تک‌محصولی بردارد.اما تحقق این چشم‌انداز روشن، نیازمند گذار از شعار به عمل است؛ مطالبه جدی کشاورزان و کارشناسان از نهادهای متولی به‌ویژه سازمان جهاد کشاورزی، ایجاد یک زنجیره ارزش کامل از ارائه تسهیلات ارزان‌قیمت و پیازهای یارانه‌ای و گواهی‌شده، تا توسعه آموزش‌های ترویجی مستمر و ایجاد زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی است. تنها با قطع دست دلالان، جلوگیری از خام‌فروشی و برندسازی قدرتمند زعفران کرمانشاه است که می‌توان کام کشاورزان این دیار را با سودآوری واقعی شیرین کرد و سایه سنگین بیکاری و بحران آب را از سر استان کنار زد.