تیم پیر، نفرات تکراری، ترکیب تکراری‌تر/ تعویض های بی خاصیت و وعده های پوچ

ایمان گودرزی؛ جام جهانی ۲۰۲۶ فرجامی تلخ برای ایران داشت و یوزها با ۳ تساوی، ۳ امتیاز، ۳ گل زده و ۳ گل خورده نتوانستد جواز حضور در مرحله یک شانزدهم نهایی را به‌دست آورند. برای فهم دلیل حذف شاگردان قلعه‌نویی نکات زیادی را می‌توان لیست کرد و نکاتی متعددی را گفت؛ حتی از بدشانسی صحبت کرد و به مشکلات موجود اشاره کرد اما ورای تمامی مباحث و مشکلات بهتر است از منظر فنی به ناکامی تیم ملی نگریست و به کاستی هایی اشاره کرد که تیم ملی در این جام داشت. کاستی هایی که نقش اصلی در ناکامی ایران داشتند.

یکی از بزرگترین مشکلات تیم ملی در جام جهانی میانگین سنی بالا و پیری تیم ملی بود. تیم ملی یکی از مسن‌ترین ترکیب‌ها را در جام جهانی داشت. امیر قلعه‌نویی پیش از جام بارها از «جوانگرایی» و «تغییر نسل» سخن گفت، اما در عمل چنین رویکردی نداشت و به همان نفرات تکراری بسنده کرد که البته نتوانستند به رویای صعود تیم ملی هاشور واقعیت بزنند.

نفرات تکراری، ترکیب تکراری تر، تعویض های بی خاصیت

نتیجه داشتن یک اسکواد تکراری و پیر استفاده از ترکیب تکراری و تعویض های بی خاصیت در طول جام بود که مشکل اصلی تیم ملی به شمار می رفت.

یوزها در ۲ بازی از تمام تعویض‌هایشان استفاده نکردند؛ ۴ بازیکن در تمام دقایق حضور داشتند. تیم تحت هدایت ژنرال در تمام بازی‌های خود یعنی تقابل با نیوزیلند، بلژیک و مصر دستکم در برخی لحظات می‌توانست از حریف پیش بیافتد و با حفظ این نتیجه ۳ امتیاز شیرین را به حسابش واریز کند اما در تقابل با شاگردان دارن بیزلی، رودی گارسیا و حسام حسن کمی محافظه‌کار بود و فارغ از احتیاطش همواره در زمین حداقل یک بازیکن دور از شرایط آرمانی و ناآماده داشت. شاید اگر کادرفنی ایران بهتر تعویض می‌کرد و از بازیکنان فیزیکی و قلدر مقابل نیوزیلند سود می‌برد و در نیمه دوم بازی با مصر و بلژیک به افرادی با این جنس بازی بها می‌داد و بازیکنان تکنیکی را به جنگ بلژیکی‌ها و مصری‌ها می‌فرستاد، تیم کشورمان بهتر نتیجه می‌گرفت.

جدا از بها دادن به بعضی از بازیکنان در زمان‌های نامناسب، کادرفنی تیم ملی در بازی مقابل مصر از تمام تعویض‌هایش استفاده نکرد و ۳ بازیکن یعنی صالح حردانی، شهریار مغانلو و علیرضا جهانبخش را به زمین فرستاد و حسین کنعانی، سامان قدوس و محمد محبی را از مستطیل سبز خارج کرد. البته استفاده نکردن از تمام ظرفیت‌های تعویض در جام بیست‌وسوم برای ایران مسبوق به سابقه است و تقابل با مصر نیز قلعه‌نویی و مشاورین فنی او یک تغییر بین ۲ نیمه انجام دادند و در ادامه ۳ تک تعویض در دقایق ۵۳، ۶۵ و ۸۰ انجام دادند تا عملا ایران امکان یک تغییر داشته باشد اما از نظر قانونی نتواند از حقش استفاده کند.

از سوی دیگر توقع می‌رفت قلعه‌نویی در این تورنمنت یا برخی بازیکنان مستعد جوان را با خود ببرد و یا اگر بازیکنان باتجربه و مسن را همراهش می‌کند، از ظرفیت‌های فنی آنها نیز در طول رویداد سود ببرد. سرمربی تیم ملی ایران در جام جهانی مجموعا به ۲۰ بازیکنش میدان داد و علیرضا بیرانوند، علی نعمتی، رامین رضاییان و شجاع خلیل‌زاده در تمام ۲۷۰ دقیقه بازی ایران در مرحله گروهی حضور داشتند. جدا از سنگربان‌های ذخیره ایران در این تورنمنت به دانیال ایری، امیرمحمد رزاقی‌نیا، روزبه چشمی و دنیس درگاهی (اکرت) بازی نرسید. احتمالا حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ حتی با وجود نیمکت‌نشینی بسیار در آینده می‌تواند به ایری و رزاقی‌نیا کمک کند اما چشمی و درگاهی یک نهال برای آینده فوتبال ایران به حساب نمی‌آمدند بلکه درختانی بودند که باید در آمریکا میوه می‌دادند و متاسفانه این اتفاق در مقابل نیوزیلند، بلژیک و مصر رخ نداد و عملا فقط دو بازیکن بی خاصیت بردیم که لیست را پر کردند. بازیکنانی که می شد به جای آنها جوانانی را برد که در آینده به تیم ملی کمک کنند. حتی در صورت صعود از مرحله گروهی بعید به‌نظر می‌رسید در دور حذفی شاهد حضور آنها در ترکیب تیم به‌عنوان ۱۱ نفر اصلی یا مهره تعویضی می‌بودیم.

براساس دسته‌بندی بازیکنان با توجه به دقایق حضورشان خلیل‌زاده، بیرانوند، نعمتی و رضاییان در تک تک دقایق بازی یوزها حضور داشته‌اند و عزت‌اللهی (۲۶۵)، مهدی طارمی (۲۶۰)، محمد محبی (۲۴۶)، سامان قدوس (۲۱۱) و میلاد محمدی (۲۰۴) بیشتر از ۲۰۰ دقیقه پیراهن تیم ملی را در بیست‌وسومین دوره بزرگترین آوردگاه فوتبالی جهان پوشیدند و قلعه‌نویی به کنعانی (۱۳۵)، حاج صفی (۹۱)، حردانی و قربانی (۹۰) و مغانلو (۸۷) اعتماد کرد. همچنین در لیست بازیکنانی که کمتر از ۵۰ دقیقه برای یوزها توپ زده‌اند نام جهانبخش (۴۶)، یوسفی و قایدی (۴۵)، علیپور (۳۷)، ترابی (۲۴) و حسین‌زاده (۱۵) دیده می‌شود.

در جام جهانی قطر انتقادات زیادی به لیست تیم ملی مطرح شد و بخش عمده‌ای از خرده‌گیری‌ها به حق بود اما کی‌روش با وجود حضور در جام با یک گلر بیشتر از حدمعمول و یک یار کمتر از گنجایش لیست در مسابقات ۲۰۲۲ به ۲۱ بازیکن بها داد و فقط شجاع خلیل‌زاده، وحید امیری و سنگربان سوم و چهارم ایران یعنی نیازمند و عابدزاده فرصت عرض اندام پیدا نکردند. در سال‌های اخیر تغییرات مثبتی در قوانین ایجاد شده و تعداد بازیکنان اعزامی به مسابقات و تعداد تعویض‌ها افزایش یافته. در گذشته آیین نامه مسابقات فوتبال باعث شده بود در جام جهانی ۱۹۷۸، ۱۵ مهره ایران بازی کنند و در رویداد ۱۹۹۸ که فاصله فنی و کیفی نفرات اصلی با بازیکنان ذخیره بسیار زیاد بود، جلال طالبی تنها ۱۶ بازیکنش را به کار بگیرد. در نتایج بد جام جهانی ۲۰۰۶ سوءمدیریت مسئولین، برانکو ایوانکوویچ و دستیارانش و البته ۱۷ بازیکن نقش داشتند. همچنین در جام جهانی ۲۰۱۴ و ۲۰۱۸ کارلوس کی‌روش به ترتیب ۱۵ و ۱۶ شاگردش را به میدان فرستاده است.

در سال‌های اخیر افزایش تعداد تعویض‌ها کار مربیان را برای ایجاد تغییر و چیدن استراتژی نو حین بازی راحت‌تر از گذشته کرده اما طبق شواهد در جام جهانی ۲۰۲۶ ایران با تعویض‌هایش نتوانست تغییر مثبتی در بازی ایجاد کند و حتی در برخی لحظات تغییرات میانه بازی ریتم تیم ملی را ناکوک ساخت و ایران را از هدفش دور کرد و باید این ایراد را نیز به انتقادهایی مثل بازی ندادن به بازیکنان جوان، قراردادن یکسری بازیکن مسن ناآماده در لیست و عدم استفاده از آنها، بها دادن به برخی بازیکنان در زمان‌های نامناسب و چندین خرده ریز و درشت دیگر اضافه کرد.

شعار نده، عمل کن!

اکنون اما قصه جام جهانی بسته شده و نگاه‌ها باید به آینده دوخته شود. در دی‌ماه، جام ملت‌های آسیا در عربستان آغاز خواهد شد؛ تورنمنتی که می‌تواند سکوی تازه‌ای برای تیم ملی باشد. برای موفقیت در این رقابت‌ها، ایران نیازمند تغییر جدی است.

اکنون فرصت آن است که شعار جوانگرایی به واقعیت تبدیل شود. آینده تیم ملی در گرو اعتماد به نسل جدید است؛ بازیکنانی که می‌توانند با انگیزه و توان بدنی بالاتر، ایران را در مسیر موفقیت‌های تازه قرار دهند. اگر امروز تصمیم به تغییر گرفته شود، تیم ملی می‌تواند در جام ملت‌های آسیا با چهره‌ای متفاوت و امیدوارکننده ظاهر شود. این تغییر نه‌تنها برای نتایج کوتاه‌مدت، بلکه برای ساختن آینده‌ای پایدار ضروری است.

جام ملت‌های آسیا باید آغاز داستانی نو باشد؛ داستانی با تیمی جوان‌تر، پرانرژی‌تر و آماده برای نوشتن فصل تازه‌ای در تاریخ فوتبال ایران این مسیر نیازمند شجاعت در تصمیم‌گیری و کنار گذاشتن تعارف‌هاست؛ کاری که کادر فنی ایران در جام جهانی فرصت آن را از دست داد اما برای جام ملتها جایی برای فرصت سوزی نیست.

253 258