بُن‌بست تاکتیکی در استقلال؛ وقتی دَست ساپینتو برای همه رو شده!/ از تصمیم‌های فاجعه‌بار تا کیش‌ومات مَرد پرتغالی

تیم فوتبال استقلال در چارچوب رقابت‌های مرحله یک‌هشتم نهایی لیگ قهرمانان آسیا۲ شب گذشته در دیدار برگشت مقابل الحسین تن به شکست ۳ بر ۲ داد تا در مجموع دو بازی رفت و برگشت با قبول باخت ۴ بر ۲ از صعود به مرحله بعد بازبماند؛ حذف تلخی که نه‌تنها یک جام مهم را از آبی‌پوشان گرفت بلکه بار دیگر مجموعه‌ای از ضعف‌های ساختاری فنی و مدیریتی این تیم را عیان کرد.

استقلال در شبی که می‌توانست با تمرکز و برنامه‌ریزی دقیق جریان بازی را کنترل کند اسیر همان اشتباهات همیشگی شد. اشتباهاتی که حالا دیگر نمی‌توان آن‌ها را اتفاقی دانست بلکه به بخشی از هویت فنی تیم تبدیل شده‌اند. در حالی که پیش از این دیدار انتقادهای زیادی به نحوه چینش ترکیب و تاکتیک‌های ریکاردو ساپینتو مطرح بود استقلال بار دیگر نشان داد با وجود در اختیار داشتن مهره‌های گران‌قیمت از حداقل انسجام تاکتیکی بی‌بهره است. سرمربی پرتغالی که ماه‌ها کیفیت زمین‌های داخلی را به‌عنوان مانعی برای اجرای فوتبال مالکانه مطرح می‌کرد این‌بار در شرایطی که تیمش یک هفته در زمین‌های باکیفیت تمرین کرده و مسابقات داخلی‌اش نیز به تعویق افتاده بود نه‌تنها نشانی از فوتبال مالکانه ارائه نداد بلکه در هر ۲ بازی رفت و برگشت شکست خورد تا کارنامه‌اش در این فصل بیش از پیش زیر سؤال برود.

استقلال بازی را امیدوارکننده آغاز کرد و حتی ۲ بار پیش افتاد اما این برتری‌ها بیش از آنکه حاصل یک برنامه تیمی باشد نتیجه درخشش فردی بازیکنان خارجی بود. تیم در فاز دفاعی همچنان بی‌نظم و در میانه میدان فاقد گردش منطقی توپ و در فاز هجومی وابسته به حرکات فردی بود. آمار مالکیت توپ بدون خلق موقعیت مؤثر پاس‌های عرضی بی‌هدف و ناتوانی در انتقال سریع از دفاع به حمله تصویری از تیمی را نشان می‌داد که هیچ نقشه از پیش‌تعیین‌شده‌ای ندارد.

یکی از عجیب‌ترین تصمیمات کادر فنی انتخاب ترکیب ابتدایی بود. نیمکت‌نشین شدن علیرضا کوشکی در حالی که طی هفته‌های اخیر یکی از آماده‌ترین و باانگیزه‌ترین بازیکنان تیم بوده در کنار حضور ثابت موسی جنپو که بار دیگر نمایشی پراشتباه ارائه داد عملاً تعادل جناحین استقلال را از بین برد. جنپو با از دست دادن‌های مکرر توپ پاس‌های کم‌دقت، نداشتن تعادل و حرکات عجیب و غریب و جایگیری‌های نامناسب نه‌تنها در فاز هجومی کمکی نکرد بلکه بارها حریف را در موقعیت ضدحمله قرار داد. این پرسش جدی مطرح است که در بازی مرگ و زندگی  معیار انتخاب بازیکن چه بوده است.

در خط حمله نیز اصرار بر استفاده از مهاجمی با سبک بازی ایستا در حالی که ساختار دفاعی حریف نیازمند مهاجمی سرعتی و جنگنده بود یکی دیگر از تناقض‌های فنی استقلال محسوب می‌شود. ورود دیرهنگام بازیکنان سرعتی زمانی اتفاق افتاد که تیم از نظر روانی افت کرده و فرصت تغییر ریتم بازی از دست رفته بود. تعویض‌هایی که باید در میانه نیمه دوم انجام می‌شد به دقایق پایانی موکول شد و عملاً کارایی خود را از دست داد. از منظر آماری استقلال در چهار بازی اخیر موفق به ثبت کلین‌شیت نشده و بخش قابل‌توجهی از گل‌های دریافتی روی ضربات ایستگاهی و اشتباهات فردی بوده است. این موضوع نشان‌دهنده ضعف در سازمان‌دهی دفاعی و عدم تمرکز بازیکنان است. در دیدار با الحسین نیز هر ۳ گل حریف روی اشتباهات کاملاً قابل پیشگیری به ثمر رسید. از عدم خروج به‌موقع فرعباسی تا یارگیری‌های ناقص در محوطه جریمه اشتباهاتی بود که در سطح رقابت‌های آسیایی هزینه‌ای برابر با حذف دارد.

درون دروازه تداوم اعتماد به حبیب فرعباسی با وجود عملکرد پرنوسان به یکی از تصمیمات بحث‌برانگیز کادر فنی تبدیل شده است. او در صحنه‌های کلیدی واکنش‌های نامطمئن داشت و در مدیریت خروج‌ها دچار اشتباه شد؛ اشتباهاتی که مستقیماً روی نتیجه مسابقه تأثیر گذاشت. این در حالی است که گزینه باتجربه‌تری روی نیمکت حضور داشت و می‌توانست حداقل ثبات روانی بیشتری به خط دفاعی منتقل کند. تناقض در استفاده از دروازه‌بان خارجی و بی‌اعتمادی به او در بازی‌های حساس نشان‌دهنده نبود یک راهبرد مشخص در مدیریت فنی تیم است. از سوی دیگر برخی بازیکنان باتجربه استقلال به‌وضوح از اوج فاصله گرفته‌اند. افت بدنی کندی در تصمیم‌گیری و کاهش کیفیت در نبردهای فردی باعث شده خط میانی تیم نه در تخریب حملات حریف موفق باشد و نه در طراحی حمله نقش مؤثری ایفا کند. روزبه چشمی از جمله بازیکنانی است که عمر فوتبالی‌اش تمام شده و در بازی باربر الحسیم هم انرژی لازم را در میانه میدان انتقال نمی‌داد استقلال در میانه میدان بیشتر به تیمی واکنشی تبدیل شده تا تیمی که بتواند ریتم بازی را دیکته کند.

مسئله مهم‌تر وضعیت روانی تیم است. بازیکنان استقلال در دقایق پایانی بازی دچار آشفتگی شدند و به‌جای اجرای برنامه‌ای مشخص به ارسال‌های بلند و بازی مستقیم روی آوردند. این تغییر ناگهانی سبک بازی نشانه نبود تمرینات تاکتیکی کافی و عدم آمادگی ذهنی برای مدیریت شرایط بحرانی است. ساپینتو که در نشست خبری خود درباره پلن‌های B ,C صحبت می‌کرد که نشان داد که حتی در پلن‌A خود هم غرق در مشکل است. تیمی که برای صعود می‌جنگد باید در لحظات حساس کنترل خود را حفظ کند نه اینکه به فوتبال احساسی و بی‌برنامه متوسل شود.

نتایج اخیر نیز تصویر نگران‌کننده‌ای ارائه می‌دهد؛ ۳ شکست در چهار بازی، حذف از آسیا و فاصله گرفتن از استانداردهای یک مدعی؛ همه و همه ساپینتو تیمش را در یک پرتگاه بزرگ قرار داده و این می تواند جدایی بی‌بازگشت سرمربی پرتغالی آبی‌ها را مهیا کند.. استقلال با وجود هزینه‌های قابل‌توجه از نظر کیفیت تیمی فاصله زیادی با انتظارات دارد و این شکاف بیش از هر چیز به تصمیمات فنی بازمی‌گردد. انتخاب‌های متناقض در ترکیب تعویض‌های دیرهنگام اصرار بر بازیکنان کم‌اثر و نبود سیستم بازی مشخص مجموعه عواملی هستند که عملکرد تیم را تحت‌الشعاع قرار داده‌اند.

۲ گل یاسر آسانی قطعاً در این دیدار جذابیت‌های خاص خود را داشت. جایی که این بازیکن آلبانیایی موفق شد با یک ضربه چیپ تماشایی ضربه پنالتی را به گل تبدیل کند و در ادامه نیز روی شلیک دیدنی پشت محوطه جریمه گل دوم تیمش را بزند. این نشان داد که ساپینتو فقط روی کار‌های انفرادی فقط به گل می‌رسد و خوشحالی‌های او روی نیمکت چندان هم بوی موفقیت کادرفنی را نمی‌دهد و هر بازی به نوعی شاهد عملیات نجات ریکاردو در استقلال هستیم. با این وجود در حالیکه آسانی از رکورد مامه تیام عبور کرد، اما اشتباهات تاکتیکی مانع تکمیل خوشحالی این بازیکن آلبانیایی شد.

در سطح مدیریتی نیز پرسش‌های جدی مطرح است. تیمی که با هدف قهرمانی در این رقابت‌ها بسته شده بود حالا در مرحله یک‌هشتم حذف شده و آینده نیمکت آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. گفته می‌شود قرار است در نشست پیش‌رو عملکرد کادر فنی به‌طور کامل بررسی شود و احتمال تغییرات روی نیمکت وجود دارد. با این حال نبود گزینه جایگزین مشخص تصمیم‌گیری را برای مدیران دشوار کرده است.

استقلال امروز بیش از آنکه قربانی یک بازی باشد قربانی یک روند است؛ روندی که در آن نشانی از پیشرفت تاکتیکی ثبات ترکیب و برنامه‌ریزی بلندمدت دیده نمی‌شود. اگر این چرخه اصلاح نشود حذف از آسیا تنها یک هشدار اولیه خواهد بود و تبعات آن در رقابت‌های داخلی نیز ادامه پیدا خواهد کرد. تیمی با نام و پیشینه استقلال نیازمند بازتعریف هویت فنی و مدیریتی خود است؛ در غیر این صورت فاصله میان هزینه و نتیجه هر روز بیشتر خواهد شد. سوال اصلی این است؛ با وجود چنین هزینه های نجومی در حالیکه بهترین فرصت برای صعود و حتی قهرمانی در آسیا بود چرا استقلال به این روز افتاد و پاسخ‌گوی اصلی این داستان چه کسی است؟