معنای ستارهها روی لوگوی باشگاههای فوتبال چیست؟ از ایتالیا تا آلمان
منبع : طرفداری
در بخش فلسفه فوتبال میکوشیم به سوالاتی ساده اما جذاب پاسخ دهیم.
اختصاصیطرفداری | در قسمت اول فلسفه فوتبال در مورد دلیل استفاده از پیراهن های دو رنگ در ایتالیا خواندیم و اکنون نوبت به داستان جذاب ستاره روی لوگوهای رسیده است. در اکوسیستم پیچیده فوتبال مدرن، لوگوی باشگاهها فراتر از یک طرح گرافیکی ساده، به مثابه شناسنامهای تاریخی و ابزاری استراتژیک برای برندینگ بینالمللی عمل میکند.
در میان عناصر بصری متعددی که در طراحی این نشانها به کار میروند، ستاره به عنوان یکی از معتبرترین و بحثبرانگیزترین نمادها شناخته میشود. ستارهها در فوتبال صرفاً جنبه زیباییشناختی ندارند، بلکه بازنمایی فیزیکی افتخارات، ثبات قدم در کسب قهرمانی و جایگاه طبقاتی یک باشگاه در سلسله مراتب قدرت ورزشی هستند.
در این گزارش به تحلیل عمیق و تخصصی سازوکارهای ستارهگذاری در پنج لیگ معتبر اروپایی شامل انگلستان، ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و آلمان میپردازیم و ریشههای تاریخی، تقابلهای قانونی و تحولات معاصر این نماد را تا آستانه فصل ۲۶-۲۰۲۵ مورد واکاوی قرار میدهیم.
ریشه استفاده از ستاره به عنوان نشان افتخار در فوتبال به سنتهای هرالدیک (نشان شناسی) و مدالهای نظامی بازمیگردد. در حالی که فیفا به عنوان نهاد ناظر جهانی، قوانینی را برای تیمهای ملی در زمینه درج ستاره به ازای هر قهرمانی در جام جهانی وضع کرده است، در سطح باشگاهی، این مسئولیت به فدراسیونهای داخلی و سازمانهای لیگ واگذار شده است.
این امر منجر به پیدایش سیستمهای متنوعی شده است که از مدلهای سختگیرانه ریاضی در ایتالیا و آلمان تا مدلهای کاملاً اختیاری و نمادین در انگلستان و اسپانیا را در بر میگیرد. اولین ظهور رسمی این نماد در فوتبال باشگاهی به سال ۱۹۵۸ و باشگاه یوونتوس بازمیگردد.
ایتالیا: سیستم دههگرایی و تقدس ستاره طلایی
ایتالیا نه تنها مهد ستاره در فوتبال است، بلکه دقیقترین سیستم قانونگذاری را برای این نماد در اختیار دارد. در سال ۱۹۵۸، باشگاه یوونتوس پس از دستیابی به دهمین عنوان قهرمانی خود در رقابتهای کشوری، با تایید فدراسیون فوتبال ایتالیا (FIGC) یک ستاره طلایی پنجپر را بر روی پیراهن خود نقش کرد. این ایده که توسط اومبرتو آنیلی ترویج شد، از طرحی الهام گرفته شده بود که از سال ۱۹۳۳ توسط کمیته ملی المپیک ایتالیا (CONI) به ورزشکاران برتر اهدا میشد.
یوونتوس به عنوان پیشگام این سنت، همواره معیارهای ستارهگذاری را در ایتالیا جابجا کرده است. این باشگاه در سال ۱۹۸۲ به دومین ستاره خود دست یافت. با این حال، بحران موسوم به کالچوپولی در سال ۲۰۰۶ و لغو دو عنوان قهرمانی این باشگاه توسط مراجع قضایی، منجر به یک تقابل نمادین میان باشگاه و فدراسیون شد. زمانی که یوونتوس در زمین مسابقه به سیامین قهرمانی رسید، فدراسیون از اعطای ستاره سوم امتناع کرد. آندره آ آنیلی در واکنشی تند، تمام ستارهها را از پیراهن حذف کرد و عبارت «۳۰ عنوان در زمین» را جایگزین نمود. سرانجام در فصل ۱۶-۲۰۱۵، یوونتوس با بازگشت به سیستم رسمی، سه ستاره طلایی را بر فراز لوگوی خود قرار داد.
یکی از دراماتیکترین لحظات در تاریخ مدرن سری آ، در آوریل ۲۰۲۴ رقم خورد. باشگاه اینتر با پیروزی ۲-۱ در دربی دلا مادونینا مقابل رقیب سنتی خود، میلان، بیستمین قهرمانی خود را قطعی کرد و بدین ترتیب حق استفاده از ستاره دوم را به دست آورد. این دستاورد به لحاظ نمادین شکافی تاریخی میان دو قطب میلان ایجاد کرد؛ زیرا هر دو تیم برای دههها در عدد ۱۹ قهرمانی متوقف شده بودند. از فصل ۲۵-۲۰۲۴، لوگوی رسمی اینتر با دو ستاره طلایی تزئین شده است، در حالی که میلان همچنان در جستجوی دهمین قهرمانی پس از کسب اولین ستاره خود در سال ۱۹۷۹ باقی مانده است.
وضعیت قهرمانی و ستارهها در فوتبال ایتالیا
| باشگاه | تعداد قهرمانی | تعداد ستاره رسمی | سال کسب آخرین ستاره |
| یوونتوس | ۳۶ | ۳ | ۲۰۱۴ |
| اینتر | ۲۰ | ۲ | ۲۰۲۴ |
| میلان | ۱۹ | ۱ | ۱۹۷۹ |
| جنوا | ۹ | ۰ | – |
| تورینو | ۷ | ۰ | – |
| بولونیا | ۷ | ۰ | – |
در کنار ستاره طلایی، مفهوم ستاره نقرهای نیز در ایتالیا وجود دارد که به ازای ۱۰ قهرمانی در جام حذفی اعطا میشود. اگرچه این موضوع هنوز به طور رسمی توسط FIGC اجباری نشده است، اما یوونتوس با ۱۵ قهرمانی، تنها باشگاهی است که صلاحیت استفاده از آن را دارد. رم با ۹ قهرمانی، در سال ۲۰۱۳ شانس دستیابی به این نشان را در فینال مقابل لاتزیو داشت که با شکست در آن مسابقه، از دستیابی به اولین ستاره نقرهای فوتبال ایتالیا بازماند.
آلمان: پیچیدگیهای بوندسلیگا و مقیاس غیرخطی
آلمان سیستم منحصربهفردی را تحت عنوان «باشگاههای قهرمان ممتاز» در سال ۲۰۰۴ معرفی کرد. برخلاف مدل ساده ایتالیایی که هر ۱۰ قهرمانی را یک ستاره در نظر میگیرد، اتحادیه فوتبال آلمان (DFL) که بوندسلیگا ۱ و ۲ را اداره میکند، از یک مقیاس پلکانی استفاده میکند تا به باشگاههای بیشتری اجازه دهد موفقیتهای خود را نمایش دهند.
در آلمان، تنها قهرمانیهای به دست آمده پس از تاسیس بوندسلیگا در فصل ۶۴-۱۹۶۳ محاسبه میشوند. این قانون باعث شده است که افتخارات باشگاههای آلمان شرقی و قهرمانیهای قدیمیتر نادیده گرفته شوند. مقیاس DFL به شرح زیر است:
- ۳ قهرمانی: ۱ ستاره
- ۵ قهرمانی: ۲ ستاره
- ۱۰ قهرمانی: ۳ ستاره
- ۲۰ قهرمانی: ۴ ستاره
- ۳۰ قهرمانی: ۵ ستاره
این مدل باعث ایجاد تمایز بصری شدیدی شده است. برای مثال، باشگاههایی مانند وردربرمن و اشتوتگارت که طبق استانداردهای دیگر لیگها بدون ستاره میماندند، در آلمان صاحب ستاره هستند. بایرن مونیخ در پایان فصل ۲۱-۲۰۲۰ با کسب سیامین عنوان قهرمانی خود در عصر بوندسلیگا، به اولین و تنها باشگاه آلمانی تبدیل شد که مجاز به استفاده از ۵ ستاره طلایی بر فراز لوگوی خود است. اگرچه بایرن در مجموع ۳۴ عنوان قهرمانی ملی دارد، اما ۴ عنوان به دلیل کسب شدن پیش از سال ۱۹۶۳ در این محاسبات لحاظ نمیشوند. ابعاد این ستارهها باید دقیقاً بین ۲۰ تا ۲۲ میلیمتر باشد تا یکپارچگی بصری در تمامی کیتها حفظ شود.
جدول توزیع ستارههای بوندسلیگا
- باشگاههای پنج ستاره: بایرن مونیخ
- باشگاههای دو ستاره: دورتموند، مونشن گلادباخ
- باشگاههای یک ستاره: وردربرمن، هامبورگ، اشتوتگارت
مسئله قهرمانیهای اوبرلیگا (لیگ آلمان شرقی) یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای تاریخ فوتبال آلمان بود. باشگاه دینامو برلین که ۱۰ عنوان قهرمانی متوالی را در اختیار داشت، در ابتدا به طور خودسرانه ۳ ستاره بر روی پیراهن خود قرار داد. در پاسخ به این ناهماهنگی، فدراسیون فوتبال آلمان (DFB) که لیگهای پایینتر را نظارت میکند، در سال ۲۰۰۵ قانونی را وضع کرد که به تمامی باشگاههای دارای قهرمانی پیش از بوندسلیگا یا لیگ آلمان شرقی اجازه میدهد یک ستاره واحد را که عدد تعداد قهرمانیها در مرکز آن درج شده است، استفاده کنند. دینامو برلین از سال ۲۰۰۷ از این ستاره مصوب با عدد ۱۰ استفاده میکند.
انگلستان: سنتگرایی، استقلال برند و افتخارات قارهای
در انگلستان، پارادایم ستارهگذاری کاملاً متفاوت است. لیگ برتر و اتحادیه فوتبال هیچ قانون مرکزی برای استفاده از ستاره توسط باشگاهها ندارند. این فقدان نظارت قانونی منجر به شکلی از آشوب نمادین شده است که در آن باشگاهها بر اساس روایتهای تاریخی و استراتژیهای بازاریابی خود تصمیم میگیرند.
تیمهای پرافتخاری مانند منچستریونایتد، لیورپول و آرسنال با وجود داشتن دهها عنوان قهرمانی، از درج ستاره خودداری کردهاند. در مقابل، ناتینگهام فارست دو ستاره طلایی را بر فراز لوگوی خود قرار داده است که نه برای قهرمانی لیگ، بلکه برای دو قهرمانی پیاپی در جام باشگاههای اروپا در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ است.
هادرزفیلد تاون یکی از جالبترین موارد در انگلستان است. آنها اولین باشگاهی بودند که سه بار پیاپی قهرمان لیگ دسته اول شدند (۱۹۲۴ تا ۱۹۲۶). به همین مناسبت، لوگوی باشگاه دارای سه ستاره است که در بازطراحی سال ۲۰۱۹، از بالای سپر به داخل آن منتقل شدند تا بخشی جداییناپذیر از هویت بصری باشگاه باشند. این سنتگرایی در باشگاههای دیگری مانند ایپسویچ تاون نیز دیده میشود؛ جایی که سه ستاره نماد سه جام متفاوت (لیگ ۱۹۶۲، جام حذفی ۱۹۷۸ و جام یوفا ۱۹۸۱) هستند.
منچسترسیتی در فاصله سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۶، لوگویی را حمل میکرد که شامل سه ستاره طلایی بود. جالب اینجاست که در زمان معرفی این نشان، این ستارهها هیچ مبنای قهرمانی نداشتند و صرفاً برای ایجاد یک ظاهر اروپایی و مجلل به طرح اضافه شده بودند. این موضوع باعث شد تا لوگوی مذکور همواره هدف انتقادها باشد. با ورود مالکان جدید و مشورت با هواداران، باشگاه در سال ۲۰۱۶ به طرح دایرهای کلاسیک بازگشت و ستارههای تزئینی را حذف کرد. حتی پس از قهرمانی در لیگ قهرمانان ۲۰۲۳، منچسترسیتی از اضافه کردن ستاره خودداری کرد و به جای آن از نشان قهرمان اروپا بر روی آستین استفاده کرد.
نمادشناسی ستارهها در باشگاههای انگلستان
- ناتینگهام فارست: ۲ ستاره برای قهرمانی در اروپا (۱۹۷۹، ۱۹۸۰)
- استون ویلا: ۱ ستاره برای قهرمانی اروپا (۱۹۸۲)
- هادرزفیلد: ۳ ستاره برای سه قهرمانی پیاپی لیگ در دهه ۱۹۲۰
- ایپسویچ تاون: ۳ ستاره برای لیگ، جام حذفی و جام یوفا
فرانسه: تلاقی افتخارات ملی و ستارههای اختصاصی
لیگ یک فرانسه نمونهای از تضاد میان سنتهای قدیمی و جاهطلبیهای مدرن است. در این لیگ، تنها باشگاه سنت اتین برای مدت طولانی از ستاره برای نشان دادن ۱۰ قهرمانی لیگ استفاده میکرد. اما تحولات اخیر، به ویژه در مورد پاری سن ژرمن، ابعاد جدیدی به این موضوع بخشیده است.
تا پیش از سال ۲۰۲۵، المپیک مارسی تنها باشگاه فرانسوی بود که ستاره طلایی خود را به مناسبت قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا (۱۹۹۳) بر روی پیراهن حک کرده بود. این ستاره برای دههها ابزار برتریجویی هواداران مارسی در دربی لو کلاسیک با پاریس بود. در مقابل، باشگاه نانت از هشت ستاره کوچک برای نشان دادن هشت قهرمانی لیگ خود استفاده میکند که معمولاً در پشت یقه یا به صورت پنهان در طراحی پارچه گنجانده میشوند.
پس از کسب دهمین قهرمانی لیگ در سال ۲۰۲۲، پاری سن ژرمن ابتدا از اضافه کردن ستاره به لوگوی اصلی خودداری کرد و ترجیح داد آن را به نشان قهرمان بر روی آستین محدود کند. با این حال، سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی برای این باشگاه بود. با کسب اولین قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا (پیروزی ۵-۰ مقابل اینتر در فینال مونیخ)، PSG از یک ستاره طلایی منحصربهفرد رونمایی کرد که به شکل برج ایفل طراحی شده است.
این اقدام پاریسیها، مرزهای قانونی کیتهای ورزشی فیفا و یوفا را به چالش کشید؛ زیرا مقررات معمولاً بر استفاده از ستارههای پنجپر استاندارد تاکید دارند. باشگاه پاریسی با استفاده از این طراحی سفارشی، هویت شهری خود را با افتخار ورزشی گره زد. از فصل ۲۶-۲۰۲۵، این ستاره در مسابقات بینالمللی بر فراز لوگوی PSG میدرخشد، هرچند باشگاه برای بازیهای داخلی لیگ ۱، همچنان رویکردی مینیمالیستی را دنبال میکند.
اسپانیا: اقتدار لوگو و مقاومت در برابر ستارهگذاری
در لالیگا، درج ستاره تقریباً یک تابوی طراحی محسوب میشود. باشگاههای بزرگی نظیر رئال مادرید و بارسلونا، علیرغم داشتن بیشترین افتخارات در سطح جهان، هرگز ستارهای به لوگوی خود اضافه نکردهاند. فلسفه حاکم بر اسپانیا این است که لوگوی باشگاه به خودی خود نماد کمال است و هرگونه الحاق اضافی، از ارزش برند میکاهد.
در فلسفهی اسپانیایی، وجود تاج نشاندهنده حمایت سلطنتی و بالاترین سطح اعتبار است. رئال مادرید و رئال سوسیداد با داشتن تاج بر فراز لوگوی خود، نیازی به نمایش عددی قهرمانیها حس نمیکنند. در مورد بارسلونا، لوگو ترکیبی از پرچم کاتالونیا (Senyera) و صلیب سنت جورج است که هویتی فراتر از یک باشگاه ورزشی به آن میبخشد. فلورنتینو پرز، مدیر رئال مادرید، در اظهارنظری کنایهآمیز بیان کرده است که رئال مادرید نیازی به ستاره ندارد، زیرا خود باشگاه ستاره فوتبال جهان است.
لوگوی اتلتیکو مادرید دارای هفت ستاره است که ممکن است برای بیننده ناآشنا به معنای قهرمانی تعبیر شود. اما این ستارهها ریشه در نماد شهر مادرید دارند و بازنمایی صورت فلکی دب اکبر هستند که بر هفت استان مرزی پایتخت دلالت دارند.
ستارهها بر روی لوگوهای فوتبال، روایتگر داستانی فراتر از نتایج مسابقات هستند؛ آنها نماد تداوم، قدرت و هویت ملی و شهری باشگاهها محسوب میشوند. از سیستمهای ریاضیاتی دقیق در ایتالیا و آلمان که برتری بایرن مونیخ و یوونتوس را دیکته میکنند، تا مدلهای نمادین در انگلستان و فرانسه که قهرمانیهای ناتینگهام فارست و پاری سن ژرمن را گرامی میدارند، هر ستاره بازتابی از فرهنگ فوتبالی سرزمین خود است.
