کالبد شکافی کارنامه دو ساله رتکلیف در اولدترافورد؛ به آینده امیدوار باشیم؟

طرفداری | سهامدار مشترک شدن در منچستریونایتد افتخاری بزرگ است و مسئولیتی عظیم به همراه دارد؛ این جملات سر جیم رتکلیف در فوریه ۲۰۲۴ و پس از خرید ۲۷.۷ درصد از سهام شیاطین سرخ بود. او در ادامه افزود:

این معامله اکنون نهایی شده، اما تازه آغاز مسیر ما برای بازگرداندن منچستریونایتد به قله فوتبال انگلیس، اروپا و جهان است؛ همراه با زیرساخت‌هایی در سطح جهانی برای هواداران‌مان.

دو سال بعد، نه نشانی از آن مسئولیت‌پذیری وعده‌ داده‌ شده دیده می‌شود و نه یونایتد به قله‌ها نزدیک‌تر شده است. دوران هدایت عملیاتی فوتبال باشگاه توسط رتکلیف، پرهیاهو و پراتفاق بوده که بخش بزرگی از این هیاهو نیز ناخوشایند بوده است. اظهارات صریح و از نظر آماری نادرست رتکلیف درباره مهاجرت در بریتانیا در هفته گذشته، او را در تقابل با گروه‌های متعدد هواداری و حتی خود باشگاه قرار داد؛ باشگاهی که سال‌هاست با ابتکار «All Red All Equal» بر ارزش‌های برابری و فراگیری تأکید دارد و خود را نهادی جهانی می‌داند. 

تنها یک روز پس از انتشار گفت‌ و گوی رتکلیف با اسکای‌ نیوز، باشگاه بیانیه‌ای در دفاع از همان ارزش‌ها منتشر کرد. رتکلیف حتی برخی از ذی‌نفعان کلیدی، از جمله اندی برنام، شهردار منچستر را نیز آزرده است؛ فردی که در پروژه ورزشگاه جدید باشگاه با او همکاری دارد. برنام اظهارات رتکلیف را نادرست، توهین‌آمیز و تحریک‌کننده توصیف کرد و گفت این سخنان در تضاد با هر آن چیزی است که منچستر همواره نماینده آن بوده است. چنین تنش‌هایی می‌تواند پروژه ورزشگاه جدید را که نیازمند حمایت و حسن‌نیت محلی است، با تهدید مواجه کند.

این اظهارات غیرمنتظره و غیرضروری، یکی از پایین‌ترین نقاط در کارنامه دو ساله رتکلیف بود. اکنون که مدیر شرکت اینئوس آماده ورود به سومین سال کنترل بخش فوتبال یونایتد می‌شود، این پرسش برای هواداران کاملاً موجه است که حضور او اساساً چه دستاورد مثبتی داشته است. رتکلیف در همان مصاحبه جنجالی اذعان کرد که به دلیل تغییرات گسترده‌ای که اعمال کرده، دوستان چندانی در باشگاه ندارد، اما تأکید کرد این تغییرات ضروری بوده‌اند و حتی مدعی شد نشانه‌هایی از بهبود نتایج دیده می‌شود. او گفت: 

در منچستریونایتد خیلی محبوب نیستم چون تغییرات زیادی ایجاد کرده‌ایم؛ اما به نظر من این تغییرات به نفع باشگاه بوده‌اند و حالا داریم نشانه‌هایی می‌بینیم که ثمر می‌دهند.

هرچند یونایتد پس از انتصاب مایکل کریک بهترین روند نتایج این دو سال را تجربه می‌کند و چهار برد از پنج بازی اخیر به دست آورده، اما این روند بیشتر علی‌رغم تصمیمات رتکلیف بوده تا به سبب آن‌ها. از منظر ورزشی، او سه تصمیم بزرگ اتخاذ کرد که هر سه به نتایجی فاجعه‌بار انجامیدند.

او پیش از فینال جام حذفی ۲۰۲۴، با گفت‌وگو با گزینه‌های احتمالی جانشینی اریک تن‌ هاخ، جایگاه سرمربی هلندی را تضعیف کرد؛ اما در نهایت تصمیم گرفت تن‌ هاخ را حفظ کرده و حتی قراردادش را یک سال تمدید کند. این اقدام هزینه اخراج بعدی او را افزایش داد؛ اخراجی که تنها چهار ماه بعد رخ داد و در عین حال، تیم را در آغاز ناامیدکننده فصل ۲۵-۲۰۲۴ عقب انداخت.

رتکلیف، تن‌ هاخ را به ارث برده بود و طبیعی بود بخواهد مربی منتخب خودش را منصوب کند. او و عمر برادا، مدیرعامل باشگاه، روبن آموریم کاریزماتیک را برگزیدند و نگرانی‌های جدی درباره نداشتن تجربه در لیگ برتر و اصرار سرسختانه‌اش بر سیستم ۳-۴-۳؛(سیستمی که به ندرت در فوتبال انگلیس موفق بوده) را نادیده گرفتند.

انتصاب آموریم همچنین توصیه‌های دن اشورث، مدیر ورزشی باشگاه را تضعیف کرد و به خروج ناگهانی او تنها پنج ماه پس از جذبش از نیوکسل انجامید. گفته می‌شد رتکلیف از این‌که اشورث فقط مربیانی با تجربه لیگ برتر را پیشنهاد داده، ناراضی بوده و آن را نشانه‌ای از ناتوانی در تفکر خلاقانه تلقی کرده است. اما پس از آن که آموریم با تنها ۳۲ درصد پیروزی، به ضعیف‌ترین سرمربی تاریخ یونایتد در دوران لیگ برتر تبدیل شد و بدترین رتبه لیگ در ۵۱ سال اخیر را رقم زد، مشخص شد باشگاه برای انتصاب بعدی دائمی خود، صرفاً به سراغ مربیان باتجربه در لیگ برتر خواهد رفت.

مجموع هزینه اخراج تن‌ هاخ و همچنین جذب و برکناری آموریم و اشورث حدود ۳۷ میلیون پوند برآورد شد؛ رقمی که عملاً صرفه‌جویی‌های حاصل از سیاست‌های ریاضتی رتکلیف را از بین برد. برای نمونه، اخراج ۲۵۰ نفر از کارکنان در نخستین موج تعدیل‌ها در سال ۲۰۲۴، بین ۸ تا ۱۰ میلیون پوند صرفه‌جویی ایجاد کرد. پس از آن نیز ۲۰۰ نفر دیگر شغل خود را از دست دادند.

اقدامات دیگری هم بودند که وجهه‌ای خسیسانه داشتند: حذف ناهار رایگان کارکنان، لغو جشن کریسمس و پاداش‌ها. افزایش قیمت بلیت‌ها و حذف تخفیف برای افراد بالای ۶۵ سال و کودکان نیز هواداران حاضر در ورزشگاه را دلزده و اعتراض‌ها را تشدید کرد. رتکلیف حتی مدعی شد یونایتد نباید بلیت ارزان‌تری نسبت به فولام داشته باشد.

این تعدیل‌ها علاوه بر ایجاد فشار مالی و روحی بر کارکنان باسابقه باشگاه، از نظر راهبردی نیز پرسش‌برانگیز بودند. یونایتد اکنون استعدادیابان کمتری برای کشف استعدادهای آینده دارد و تیم تجاری کوچک‌تری برای عقد قراردادهایی که زمانی حسادت رقبا را برمی‌انگیخت. سر الکس فرگوسن در اواخر دهه ۱۹۸۰، یکی از نخستین اقداماتش تقویت شبکه استعدادیابی محلی بود؛ اقدامی که به ظهور «نسل ۹۲» شامل رایان گیگز، دیوید بکام، پل اسکولز، نیکی بات و برادران نویل انجامید.

اظهار نظر رتکلیف در اکتبر مبنی بر این‌که آکادمی واقعاً افت کرده موجب حیرت والدین بازیکنان و کارکنان شد و کاهش تعداد استعدادیابان احتمالاً این مشکل را تشدید خواهد کرد. اگرچه می‌توان اشتباهات ورزشی رتکلیف را به کمبود تخصص او نسبت داد، اما افول جایگاه تجاری باشگاه در دوران مدیریت او نکته‌ای نگران‌کننده‌تر است.

در ژانویه، یونایتد به رتبه هشتم فهرست «لیگ پول فوتبال» مؤسسه دیلویت سقوط کرد که پایین‌ترین رتبه تاریخ این باشگاه محسوب می‌شود. کاهش ۵۲ میلیون یورویی درآمد پخش تلویزیونی، به دلیل عدم حضور متوالی در لیگ قهرمانان اروپا، عامل اصلی این سقوط بود. با این حال، باشگاه امیدوار است با بازگشت به لیگ قهرمانان دوباره در این فهرست صعود کند؛ هدفی که فعلاً در دسترس به نظر می‌رسد.

غیبت طولانی‌مدت در لیگ قهرمانان ضربه مالی دیگری نیز وارد کرده است. قرارداد آدیداس امسال ۱۰ میلیون پوند کمتر ارزش دارد. از سوی دیگر، قرارداد اسپانسر لباس تمرینی با تزوس تمدید نشد و همکاری با دی‌ ایکس‌ سی تکنولوژی نیز در تابستان به پایان می‌رسد. شرکت ماریوت اینترنشنال نیز سال گذشته همکاری خود را خاتمه داد.

نمونه‌های دیگری هم از کاهش قدرت برند یونایتد دیده می‌شود؛ از جمله ناکامی در برگزاری دیدارهای دوستانه میان‌ فصل در خاورمیانه برای جبران کسری مالی و همچنین افت قیمت سهام باشگاه. به گفته کارشناس مالی فوتبال، کیران مگوایر، ارزش هر سهم اکنون ۱۷.۷۰ دلار است؛ در حالی که رتکلیف دو سال پیش هر سهم را ۳۳ دلار خریده بود، که نشان می‌دهد بازار ارزش یونایتد را بسیار کمتر از مبلغ پرداختی او می‌داند.

با وجود این مشکلات، یونایتد سال گذشته رکورد ۳۳۳.۳ میلیون پوند درآمد تجاری را ثبت کرد که حدود ۳۰ میلیون بیشتر از سال پیش و پنجمین رقم بزرگ در اروپا به حساب می‌آید. درآمد روز مسابقه نیز به دلیل بازی‌های متعدد لیگ اروپا از ۱۳۷ به ۱۶۰ میلیون پوند رسید، هرچند با کاهش تعداد بازی‌های خانگی این فصل احتمال افت آن وجود دارد.

شاید مهم‌ترین پیشرفت سال اخیر در حوزه جذب بازیکن بوده است. سه خرید اصلی تابستان گذشته تاکنون ۲۱ گل از مجموع ۴۵ گل لیگ برتری تیم را به ثمر رسانده‌اند؛ برایان امبومو با ۹ گل در صدر است و ماتئوس کونیا و بنیامین ششکو هر کدام ۶ گل زده‌اند. سنه لامنس نیز درون دروازه عملکردی درخشان داشته و با قیمت ۱۸ میلیون پوند می‌تواند خریدی هوشمندانه تلقی شود.

میانگین سنی تیم کاهش یافته و دستمزدها کنترل شده است. خریدهای هیجانی و دیرهنگام پنجره نقل‌وانتقالاتی مانند آنتونی و کاسمیرو در دوره پیشین به نظر می‌رسد دیگر تکرار نخواهند شد. رتکلیف در این پیشرفت‌ها سهم دارد؛ چراکه ساختار اجرایی را بازسازی و چهره‌هایی چون کریستوفر ویول، جیسون ویلکاکس و مایک سانسونی را به کار گرفت. همچنین بازسازی ۵۰ میلیون پوندی کمپ تمرینی تیم که از جیب شخصی او پرداخت شد، نکته‌ای مثبت به شمار می‌رود.

پروژه محوری دوران رتکلیف، ساخت ورزشگاهی ۱۰۰ هزار نفری است که می‌تواند درآمد باشگاه را با جهشی بزرگ مواجه کند؛ مشابه آنچه رئال مادرید، بارسلونا و تاتنهام با پروژه‌های ورزشگاهی تجربه کردند. نزدیک به یک سال از رونمایی طرح «اولدترافورد جدید» می‌گذرد؛ ورزشگاهی که رتکلیف می‌خواهد به ومبلی شمال تبدیل شود. با این حال، پرسش‌های اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند: این پروژه چه زمانی کلنگ‌زنی خواهد شد و تأمین مالی آن چگونه انجام می‌شود؟

در بهترین حالت می‌توان گفت رتکلیف وعده‌های بزرگی داده که هنوز عملی نشده‌اند. در بدترین حالت، تصمیمات کلیدی را اشتباه گرفته و هزینه‌های سنگینی بر باشگاه تحمیل کرده و اطلاعاتی دور از واقعیت نشان داده است. با این همه، دو سال پس از آغاز پروژه او، تیم مردان در مسیر بازگشت به لیگ قهرمانان قرار دارد و تیم زنان نیز در سوپرلیگ زنان در رتبه دوم است، به فینال لیگ کاپ رسیده و برای نخستین بار در مرحله حذفی لیگ قهرمانان حضور دارد. شاید بزرگ‌ترین خدمتی که رتکلیف در ماه‌های پیش‌رو می‌تواند به خود و باشگاه بکند، این باشد که کمتر سخن بگوید، از مصاحبه‌های جنجالی پرهیز کند و اجازه دهد عملکرد تیم‌ها به جای او صحبت کند.

به قلم Richard Martin برای وبسایت گل