به بهانه کلیپ منتشرشده باشگاه ملوان؛ آشنایی با فک خزری یا فک کاسپین، پستاندار در حال انقراض دریای خزر
طرفداری | باشگاه ملوان در پی فرارسیدن روز جهانی حیات وحش، کلیپی را درباره فک خزری یا فک کاسپین، جانور در حال انقراض دریای خزر منتشر کرده است. این کلیپ با صدای «حامد گیلک» یکی از گویندگان مطرح فضای مجازی تدوین شده است. فک خزری یا فک کاسپین (Pusa Caspica) یک گونه پستاندار دریایی کمیاب است که فقط در دریای خزر زیست دارد و یکی از کوچکترین اعضای خانوادهٔ فکهای بدون گوش میباشد. فک خزری به عنوان تنها پستاندار این دریاچه، به دلیل کاهش شدید جمعیت نیازمند حمایت جدی بینالمللی است.
پیش از فروپاشی شوروی سابق، تعداد فکهای خزری نزدیک به یک میلیون قلاده بود اما طبق آخرین آمار که مربوط به سال ۲۰۱۵ است، جمعیت فک خزرین حدود ۷۰ هزار قلاده تخمین زده شده است و بیش از ۹۵ درصد از جمعیت این گونه کاسته شده است. تغذیه فک خزری عمدتاً از ماهیها و گاهی از سخت پوستان بوده و در فصول مختلف، نوع ماهیان مورد تغذیه بسیار متنوع است. فک بالغ روزانه بین دو تا سه کیلوگرم و سالانه حدود یک تن ماهی میخورد؛ با توجه به آلودگی دریای خزر، نوع تغذیه این گونهٔ فکها منجر به تجمع مواد شیمیایی و مضر از جمله فلزات سنگین و سموم در بدن آنها میشود.
فک خزری، پستاندار و فاقد آبشش بوده که برای تنفس باید به سطح آب بیاید. این فک میتواند تا ۵۰ متر به زیر آب رفته و برای مدت یک دقیقه آنجا بماند و پس از بازگشت به سطح آب، مدتی استراحت میکند. رفتن فک خزری به اعماق تا ۱۵۰ متر یا برای مدت زمان بیشتر نیز گزارش شده است. در زمان جفتگیری در تابستان و زمستان، در گروههای بزرگ قابل مشاهده هستند اما در زمانهای دیگر به تنهایی زندگی میکنند. در تابستان هنگام نزدیک شدن به یکدیگر، با تولید صداهای بلند و تکان دادن مداوم دُم خود اخطار میدهند! دلیل این رفتار هنوز ناشناخته باقی مانده است.
شواهد نشان میدهند که منشأ گونه فک خزری به جمعیتی از گونه فک حلقهدار (Pusa Hispida) که حدود ۲ میلیون سال پیش و در دوره کواترنری از قطب شمال به منطقه دریای خزر مهاجرت کردهاند بازمیگردد. هنگامی که این جمعیت پس از آب شدن صفحات یخ قارهای، از جمعیت اصلی فک حلقهدار جدا شدند، فک خزری از این جمعیت منزویشده به وجود آمد. دیگر گونهای که از منزوی شدن جمعیتی از فکها در حوضههای آبی کوچکتر و دور از جمعیت اصلی به وجود آمد، فک بایکال (Pusa Sibirica) نامیده میشود که ساختار جمجمه آن به فک خزری شباهت دارد.
به دلیل اینکه شیرِ فکها دارای ۱۲ درصد چربی است و همچنین از دیرباز، استفاده از پوست و گوشتشان دارای رونق بود، همواره در خطر شکار شدن قرار داشته و دارند؛ البته تمامی کشورهای حاشیه دریای خزر به جز کشور روسیه، شکار این گونهٔ ارزشمند را ممنوع اعلام نمودهاند. همچنین در پی تلاشهای حامیان فک خزری در منطقه دریای خزر، وزیر محیط زیست کشور روسیه در سال ۲۰۱۸ و فقط به مدت یک سال و به صورت موقت، شکار قانونیشان را ممنوع اعلام کرد. در طی سالیان به دلیل گرمشدن زمین و ذوب یخهای بخش شمالی دریای خزر ، آلودگی دریای خزر توسط برخی حیوانات و انسانها، کاهش ماهیان کیلکا به عنوان منبع تغذیه و تورهای صیادان باعث تهدید زیستی این فکهای زیبا شده است. یکی از عوامل اصلی تهدید زیستی و کاهش شدید جمعیت فک خزری طی سالیان گذشته، تکثیر نوعی شانهدار ژلهای مهاجم به نام نمیوپسیس میباشد که از طریق کانال ولگا – دن وارد دریای خزر شده است. نمیوپسیس از پلانکتون تغذیه میکند که باعث کاهش تا ۹۰ درصدی پلانکتونهای موجود در دریای خزر گردیده و این تکثیر موجب اخلال در زنجیره غذایی آبزیان و کاهش ۱۰ برابری جمعیت فکهای خزری شده است. پلانکتونها غذای اصلی ماهیهای کیلکا بوده که منبع تغذیه فک خزری است.














